آرزوکردن - ایکاش
در فارسی، برای بیان آرزو معمولاً فعل «آرزوکردن» یا «آرزوداشتن» یا شبهجملۀ «کاش» یا «ایکاش» یا «کاشکی» را به کار میبریم؛ مثلاً:
ـ آرزو میکنم کمتر غم ببینی.
ـ آرزو داشت یک روز دماوند را فتح کند.
ـ کاش امروز بهخیر بگذرد.
ـ ایکاش به حرفم گوش میکردی.
ـ کاشکی باران ببارد.
ازآنجاکه «آرزوکردن» و «آرزوداشتن» با شبهجملۀ «کاش» هممعنی است، همنشینکردن این دو ناپسند و مصداق حشو است و باید به یکی بسنده کنیم. برای مثال، جملۀ «اغلب آرزو میکنیم که ایکاش گذشته برگردد» را به دو شکل میتوانیم اصلاح کنیم:
۱. اغلب آرزو میکنیم که گذشته برگردد.
۲. اغلب در دل میگوییم: «ایکاش گذشته برگردد.»
نکتۀ شایانذکر دراینخصوص این است که وقتی «آرزوکردن» را در جمله میآوریم، محتوای آرزو بهصورت نقل غیرمستقیم و در قالب جملهوارۀ وابستۀ این فعل بیان میشود: «آرزو میکنیم که گذشته برگردد.» اما «کاش» و «ایکاش» و «کاشکی» مختص نقل مستقیم است و ازاینرو، وقتی در جمله میآید، معمولاً باید با فعلهایی نظیر «گفت» و «اندیشید» جمله را کمی تغییر دهیم و محتوای آرزو را بهشکل نقل مستقیم درآوریم: «اغلب در دل میگوییم: "ایکاش گذشته برگردد."»
چند نمونۀ دیگر از این جملههای حشوآمیز و دو شکلِ ویراستۀ آن:
ـ وقتی چراغها روشن شد، هوگو آرزو کرد کاش آن بعدازظهر تمام نمیشد.
۱. وقتی چراغها روشن شد، هوگو آرزو کرد آن بعدازظهر تمام نشود.
۲. وقتی چراغها روشن شد، هوگو با خود گفت: «کاش این بعدازظهر تمام نمیشد.»
ـ در دل آرزو کرد کاش ایزابل با یکی از آن سنجاقهای سر آنجا بود.
۱. در دل آرزو کرد ایزابل با یکی از آن سنجاقهای سر آنجا باشد.
۲. در دل گفت: «کاش ایزابل با یکی از آن سنجاقهای سر اینجا بود.»
ـ گاهی آرزو میکرد کاش ماری تندخو میشد.
۱. گاهی آرزو میکرد ماری تندخو شود.
۲. گاهی با خود میاندیشید: «کاش ماری تندخو میشد.»
ـ آرزو میکرد کاش خدا خری داشت تا در این جزیره بچرد.
۱. آرزو میکرد خدا خری داشت تا در آن جزیره بچرد.
۲. با خودش میگفت: «کاش خدا خری داشت تا در این جزیره بچرد.»
محمد یوسفیشیرازی
@virevirayesh@molavi_asar_o_afkar@ferdosesokhan