سلام...بیت ۱۱ غزل توجه بفرمایید...سعدی چرا فرموده قاصد از پارس به خراسان با کشتی رود؟
از پارس به خراسان که راه دریایی نداشتیم...؟
نقشه های ایران قدیم هم نشان نمی دهد که خراسان قدیم به دریای خزر راه داشته باشند؟

درود بر شما بزرگوار

پارس: فارس، از سرزمین‌های جنوبی ایران است که با مساحتی حدود ۱۲۴ هزار کیلومتر مربع، ۷/۶ درصد از مساحت ایران را به خود اختصاص داده است. این استان از شمال به استان‌های اصفهان و یزد، از غرب به استان‌های بوشهر و کهگیلویه و بویراحمد، از جنوب به استان هرمزگان و از شرق به استان کرمان محدود است. 

خراسان از زمان ساسانیان به این طرف نامی سنتی و کلی برای اشاره به نواحی شرقی ایران امروزی و شامل بخش عمده‌ای از افغانستان بوده است. واژهٔ خراسان در زبان پهلوی به معنی شرق است و در ریشه‌شناسی لغت به معنی خورشید آیان است، یعنی جایی که خورشید از آن برآید. خراسان در زمان ساسانیان یکی از چهار ناحیه اصلی کشور بود و یک مرزبان داشت. در دوره اسلامی، شهرهای بلخ، هرات، مرو و نیشابور چهار شهر اصلی خراسان بودند. استان خراسان (مجموعهٔ سه استان خراسان شمالی، جنوبی و رضوی) ایران، به طور تقریبی مشتمل بر نیمی از خراسان قدیم است. نیمه دیگر در افغانستان و ترکمنستان واقع است.

به نظر می‌رسد، بیت شمارهٔ یازده، دارای صنعت مبالغه است.

اگر چشم من به دنبال قاصد نامه‌بر از دیار فارس به خراسان، گریه کند، سیلی جاری می‌شود که او مجبور می‌شود با کشتی به خراسان سفر کند.
سیل راندن چشم، کنایه از سخت گریه کردن است. سیل استعاره مصرحه از اشک بسیار.

شاعر در غزلی دیگر می‌فرماید:

سعدی به پاکبازی و رندی مثل نشد
تنها در این مدینه که در هر مدینه‌ای

شعرش چو آب در همه عالم چنان شده
کز پارس می‌رود به خراسان سفینه‌ای

❇️ منبع:
شرح غزلیات سعدی، فرح نیازکار، نشر هرمس، ۱۳۹۹، ص ۶۱۴

@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan