با مسئله‌ی بورس چگونه باید برخورد کرد؟

| ایلیا دانش

در روزهای گذشته، مشغولِ بررسی آمارهای فدرال رزروِ سنت‌لوییس بودم که در جریانش، نکته‌های مهمی درباره‌ی شاخصِ ارزش بازار سهام نسبت به GDP یا تولید ناخالص داخلی معلوم شد.

در جریان بحران اقتصادی ۲۰۱۲ یا ۱۳۹۱ در ایران و در شرایطی که رشد اقتصادی منفی و تورم بالاتر از ۲۰٪ بود -هم‌چون الان-، بازار سهام سهم زیادی از اندازه‌ی کلّی اقتصاد ایران را از آنِ خود کرده بود. با وجودِ این‌که هیچ افزایشی در سرانه‌ی درآمد مردم وجود نداشت، بورس اما در راستای افزایش سهم خود نسبت به بازارهای دیگر، جای‌گاه خود در اقتصاد ایران را توسعه داده بود. در همان ایام، پس از این‌که روند رشد اقتصادی و تورم نرمال‌تر شد، بازار سهام هم آن رشد غیرمنتظره‌اش را از دست داد و به روال عادی‌اش برگشت.

بسیاری، هنوز هم این پیش‌روی و افزایش سهم در کیک اقتصاد را با رونق طبیعی و خودانگیخته‌ی بازار سهام اشتباه می‌گیرند.

قیاسِ رفتار بازار سهام در ایران با چند کشور دیگر -آمریکا، آلمان و کانادا- در این زمینه می‌تواند راه‌گشا باشد. در سال ۲۰۰۹ که محلّ تأثیراتِ بحران جهانی اقتصاد و رکودِ ناشی از آن بود، نه تنها درصدی که در اقتصادِ این کشورها به بازار سهام اختصاص یافته افزایش پیدا نکرده، که کاهش هم داشته است. رشد بورس در کشورهایی هم‌چون ایران و ونزوئلا همراه با به‌هم‌ریختگی در اقتصاد داخلی‌شان، به یک روند نرمال و هنجارمند کوچک‌ترین شباهتی ندارد.

در این موقعیت، بورس ایران اصطلاحاً «بحران‌زی» است؛ تداومِ رونق صوری‌اش را از بطنِ یک بحران میسّر کرده. اگر بحران نپاید، که تکلیفِ سقوط بورس معلوم است، و اگر بپاید، سیاست‌های دولت از آن یک بازار درخودمانده می‌تواند بسازد که مشتریانش با بالا و پایین رفتنِ ارقام خودارضایی ذهنی کنند و بس، و سود واقعی و قابل‌تبدیل کم‌تر دست‌شان را بگیرد، یا آن‌که هم‌چون برخی عرصه‌های دیگر، یک اقلیت برنده‌ و یک اکثریت بازنده‌ داشته باشد.

امیدوارم که توانسته باشم از خوش‌بینی شما نسبت به این بازار کاسته باشم.

✅ @karkhone