✳️ زبان، واژه‌ها و روان‌درمانی

‏از درگیری‌های ذهنی من با «زبان» یکی هم فکر کردن به واژه‌های ترکیبیِ «نامادری» و «ناپدری» است:

آیا مادرخوانده یا پدرخوانده در ذهنِ کودک، هیجانِ مثبت‌تری در پی ندارند؟ به عبارت دیگر آیا پدرخوانده و مادرخوانده (در مقایسه با ناپدری و نامادری) تاثیر ذهنی بهتری نمی‌گذارند؟ به نظر من پاسخ می‌تواند مثبت باشد و به همین دلیل هم در گفت‌وگوهایم با فرزندخواندگان و خانواده‌های آنان در سازمان بهزیستی تقریباً هیچ‌وقت از کلمات ناپدری و نامادری استفاده نمی‌کنم. از طرف مراجعین هم، تقریباً هرگز نشنیده‌ام کودک یا نوجوانی بگوید که با «مادرخوانده»‌اش مشکل دارد؛ اغلب مراجعینِ من وقتی می‌خواهند ویژگی‌های «مثبت» را بگویند از این کلمه استفاده می‌کنند.

✔ متوجه عوامل فرهنگی و اجتماعی و رواج بیشترِ کلمات سنّتیِ ناپدری و نامادری در زبان فارسی هستم. همچنین این نکته که پدرخوانده و مادرخوانده «احتمالاً» واژه‌هایی جوان و وارداتی هستند و شاید به این دلیل کمتر به کار می‌روند. علاوه بر این که کاربردِ این دو ترکیب غالباً محدود به شرایطی است که پای «فرزندخوانده» در میان است.

✅ «نا»

پیشوندِ «نا» منفی‌ساز است؛ این پیشوندْ بلافاصله نفیِ مطلق را در ذهن تداعی می‌کند. به این کلمات و معنای آن‌ها دقت کنید: نامردی، ناامیدی، نامردمی، ناتوانی، نابینایی، ناهشیاری، ناروا، نادان، نادرست و...

#نا در نامادری و ناپدری هم احتمالاً همین تاثیر ذهنی را به جای می‌گذارد در حالی که شاید مقصودِ اولیه از ابداع «نامادری» کاربرد آن برای «مادرخوانده‌ی سیندرلا» نبوده باشد. شاید تاثیر این نکته‌ی ساده بیشتر از آن باشد که به نظر می‌رسد. پژوهش و تأمل روی این موضوع جالب خواهد بود.

✅ زن‌بابا

قصه‌ی زن‌بابا از سنخ دیگری است؛ این ترکیبِ اسمی هم درست مانندِ نامادری مفهومی منفی دارد به این دلیل که دیگر در آن از رابطه‌ی شبه‌مادری (چنان که در نامادری) خبری نیست. «زن‌بابا» زنی است که فقط همسرِ پدر است (و حتی شاید هووی مادر، نه جایگزینِ او).

❇️ ناصر همتی - بهمن ۱۳۹۷

‎@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan