نقد فرمالیستی یک بیت از دیوان خاقانی
(مناسب فضای مجازی)
بخش دوم (پایانی)
#زرافشان
برخى برآنند كه بحر رمل از مفهوم رملان، اخذ شده است (ابن سيده، ج۱۰، ص ۲۵۷؛ زَبيدى، ج ۲۹، ص ۹۹) و چون اين بحر روان است و با سرعت و شتاب خوانده مى‌شود اين نام را بر آن نهاده‌اند (نصيرالدين طوسى، ص ۹۸).
گزارش‌های دیگری از معنا و کاربرد رمل وجود دارد که در حوصله این یادداشت نمی‌گنجد. اما حاصل پژوهش‌ها در این زمینه این است که مضامین متنوعی از مدح و مرثیه گرفته تا مضامین عاشقانه و پرجذبه و شورانگیز در قالب این وزن عروضی بیان شده است.
با توجه به اینکه این وزن عروضی یک وزن سبک و پر تحرک است به نظر می‌رسد استفاده از آن تناسب چندانی با آهنگ و معنی بیت ندارد. زیرا برداشت خواننده از بیت، مفهوم خستگی و گرفتاری در تنگنا است که حاصل آن کُندی و درنگ است نه سبکی و پر تحرکی. اما بر اساس آنچه که در ابتدا دربارۀ این وزن عروضی گفته شد از آنجا که در طول تاریخ ژانرهای متنوعی در قالب این بحر عروضی بیان گردیده است لذا با اندکی مسامحه می توان این نقیصه را قابل اغماض دانست.
ج) تناسب قافیه و آهنگ با انسجام بیت:
رَوی در هجای قافیۀ این بیت با واج " آ" پایان می یابد. بر اساس یافته‌های زبان شناسی واکه یا مصوت "آ" یک واکۀ باز و کشیده است و در ادای آن تارهای صوتی در موقعیت تولید واک قرار گرفته و دهان باز می‌ماند (ثمره، 1364. ص95). واکه‌های اینچنینی حالت خیزان به خود می‌گیرند یعنی همان حالتی که در صداهای بلند مانند فریاد کشیدن و آه و ناله می‌شنویم. این ویژگی‌ها با معنای بیت بالا کاملاً تناسب دارد و موجب تاثیر پذیری بیشتر خواننده می‌شود.
برآیند:
یکی از موارد مطلوب فرمالیست‌ها زیبایی هنری و جنبه زیباشناختی اثر ادبی است. بر این اساس به نظر می‌رسد که قصاید خاقانی به این دلیل که مشحون از تصویرپردازی‌های هنری است چنانچه با رویکرد نقد فرمالیستی بررسی گردد، افق های جدیدی در آن نمایان و ظرایف و طرایف بیشتری از آن به دست خواهد آمد.
سرچشمه‌ها:
- ابن سيده. (2000م). المحكم و المحيط الاعظم، بیروت: چاپ عبدالحميد هنداوى.
- ثمره، یدالله. (1364). آوا شناسی زبان فارسی. تهران: مرکز نشر دانشگاهی.
- زَبيدى. (1997م). تاج العروس من جواهرالقاموس، ج ۲۹. کویت: چاپ عبدالفتاح حلو.
- سجادی، ضیاءالدین (مصحح). (1382). دیوان خاقانی. تالیف بدیل بن علی خاقانی. تهران: زوار.
- مفتی مرادآبادی، محمد سعدالله (مصحح). (1389). معیار الاشعار و میزان الافکار. تألیف خواجه نصیر طوسی. تهران: نشر میراث مکتوب.
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
(مناسب فضای مجازی)
بخش دوم (پایانی)
#زرافشان
برخى برآنند كه بحر رمل از مفهوم رملان، اخذ شده است (ابن سيده، ج۱۰، ص ۲۵۷؛ زَبيدى، ج ۲۹، ص ۹۹) و چون اين بحر روان است و با سرعت و شتاب خوانده مى‌شود اين نام را بر آن نهاده‌اند (نصيرالدين طوسى، ص ۹۸).
گزارش‌های دیگری از معنا و کاربرد رمل وجود دارد که در حوصله این یادداشت نمی‌گنجد. اما حاصل پژوهش‌ها در این زمینه این است که مضامین متنوعی از مدح و مرثیه گرفته تا مضامین عاشقانه و پرجذبه و شورانگیز در قالب این وزن عروضی بیان شده است.
با توجه به اینکه این وزن عروضی یک وزن سبک و پر تحرک است به نظر می‌رسد استفاده از آن تناسب چندانی با آهنگ و معنی بیت ندارد. زیرا برداشت خواننده از بیت، مفهوم خستگی و گرفتاری در تنگنا است که حاصل آن کُندی و درنگ است نه سبکی و پر تحرکی. اما بر اساس آنچه که در ابتدا دربارۀ این وزن عروضی گفته شد از آنجا که در طول تاریخ ژانرهای متنوعی در قالب این بحر عروضی بیان گردیده است لذا با اندکی مسامحه می توان این نقیصه را قابل اغماض دانست.
ج) تناسب قافیه و آهنگ با انسجام بیت:
رَوی در هجای قافیۀ این بیت با واج " آ" پایان می یابد. بر اساس یافته‌های زبان شناسی واکه یا مصوت "آ" یک واکۀ باز و کشیده است و در ادای آن تارهای صوتی در موقعیت تولید واک قرار گرفته و دهان باز می‌ماند (ثمره، 1364. ص95). واکه‌های اینچنینی حالت خیزان به خود می‌گیرند یعنی همان حالتی که در صداهای بلند مانند فریاد کشیدن و آه و ناله می‌شنویم. این ویژگی‌ها با معنای بیت بالا کاملاً تناسب دارد و موجب تاثیر پذیری بیشتر خواننده می‌شود.
برآیند:
یکی از موارد مطلوب فرمالیست‌ها زیبایی هنری و جنبه زیباشناختی اثر ادبی است. بر این اساس به نظر می‌رسد که قصاید خاقانی به این دلیل که مشحون از تصویرپردازی‌های هنری است چنانچه با رویکرد نقد فرمالیستی بررسی گردد، افق های جدیدی در آن نمایان و ظرایف و طرایف بیشتری از آن به دست خواهد آمد.
سرچشمه‌ها:
- ابن سيده. (2000م). المحكم و المحيط الاعظم، بیروت: چاپ عبدالحميد هنداوى.
- ثمره، یدالله. (1364). آوا شناسی زبان فارسی. تهران: مرکز نشر دانشگاهی.
- زَبيدى. (1997م). تاج العروس من جواهرالقاموس، ج ۲۹. کویت: چاپ عبدالفتاح حلو.
- سجادی، ضیاءالدین (مصحح). (1382). دیوان خاقانی. تالیف بدیل بن علی خاقانی. تهران: زوار.
- مفتی مرادآبادی، محمد سعدالله (مصحح). (1389). معیار الاشعار و میزان الافکار. تألیف خواجه نصیر طوسی. تهران: نشر میراث مکتوب.
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
Comments
Be the first to add a comment
Log in to comment