کودتای خصوصیسازی؛ چگونه دستاورد دولت میرحسین به محاق رفت (بخش ششم)
تمام اینها را اضافه کنید به مانعی بسی بزرگتر، یعنی هشت سالِ تمام جنگ.
کتاب «برگهایی از کارنامهی دولت جنگ» که به کوشش سیدعلیرضا حسینی بهشتی (عضو هیأت علمی دانشگاه و مشاور میرحسین موسوی) و عباس ملکی (دیپلمات و استاد دانشگاه)، تدوین و با انتشارات روزنه در تهران منتشر شده، به بررسی تفصیلی کارنامهی دولت میرحسین موسوی در سالهای ۱۳۶۸-۱۳۶۰ و دستاوردهای آن در حوزههای مختلف پرداخته است. در این نوشته اما تنها از آن دسته از فصلهای کتاب مصداق آورده میشود که با موضوع متن حاضر مرتبطتر باشد.
فصل «اقتصاد سیاسی منازعه در جنگ تحمیلی» (به قلم شهروز شریعتی و مسعود غفاری، که هر دو از اساتید دانشگاه در رشتهی علوم سیاسی اند)، از واقعیتی هولناک پرده برمیدارد: اینکه طبق گزارش سازمان برنامه و بودجهی ایران در سال ۱۳۶۹، «رقم سرجمع خساراتِ [ایران در جنگ ایران و عراق]، مطابق با ارزش اسمی دلار در سال پس از جنگ حدود ۷۰۰ میلیارد دلار بوده است که این رقم با مقیاس ارزش دلار در سال ۲۰۱۸ بالغ بر ۱۴۲۸ میلیارد دلار برآورد میشود.» در این فصل همچنین به برآورد مؤسسهی ژاپنی مطالعات خاورمیانه اشاره میشود که مطابق با آن، «ایران در طول جنگ از کسب ۵۰۰ میلیارد دلار درآمد نفتی و دهها میلیارد دلار دیگر حاصل از فروش فراوردههای نفتی محروم شده بود.» هاشمی رفسنجانی بعدها گفته بود که در این شرایط، «حدود ۶۰ تا ۷۰ درصد درآمد کشور به ناگزیر هزینهی امور جنگ میشد.»
اما دولت میرحسین موسوی کدام سیاستها را در چنین شرایطی سرلوحه قرار داد؟ فرشاد مؤمنی، استاد دانشگاه در رشتهی اقتصاد و مشاور میرحسین موسوی، در فصل دیگری از کتاب با عنوان «دولت جنگ به مثابه دولت توسعهگرای تمام عیار» به شرح برخی از این سیاستها میپردازد: یکی از مهمترین هشدارهای «گروه مشاوران ستیران که برای طراحی برنامهی گذار به تمدن بزرگ از سوی رژیم پهلوی دعوت به کار شده بودند» این بود که «اگر الگوی مصرف ایجاد شده در سالهای میانی دهەی ۱۳۵۰ استمرار داشته باشد، در سال ۱۳۶۵ برای عبور از یک سال بدون بحران باید دست کم شصت وسه میلیارد دلار واردات انجام شود.» به گواهی مؤمنی، آن «به هم ریختگی در الگوی مصرف و افزایش شکاف ضدتوسعهای و تحمیل کنندهی وابستگیهای ذلتآور به دنیای خارج یعنی شکاف بین بنیهی تولید ملی و الگوی مصرف، در دورهی سالهای ۱۳۵۲ تا ۱۳۵۷» نه تنها استمرار داشت، بلکه در همان زمان به اوج خود نیز رسید و با این حال، دولت میرحسین موسوی ایران را «در سال ۱۳۶۵ یعنی در هنگامهی جنگ تحمیلی»، «با وارداتی حدود ده میلیارد دلار اداره کرد»، بدون آنکه اقتصاد ایران با بحرانی مواجه شود. مؤمنی معتقد است که همین خود «به اندازهی کافی گویای میزان دقت و شدت اهتمام مدیریت اقتصادی کشور در جهت اصلاح الگوی مصرف و کاهش شکاف خطرناک ایجاد شده میان بنیهی تولیدی و الگوی مصرف کشور است.» مؤمنی در عین حال، ما را متوجه یک نکتهی دیگر نیز میکند: «بسیاری از مؤلفهها در دورهی پس از پیروزی انقلاب اسلامی پدید آمدند که تهیهکنندگان گزارش گروه ستیران پیشبینی نکرده بودند» و بنا به گفتهی او، به این ترتیب میتوان شدت اهمیت و عظمت اهتمامهای صورت گرفته «در ده سالهی اول پس از پیروزی انقلاب» و به ویژه در دوران مسئولیت نخستوزیری میرحسین موسوی را به نحو بهتری درک کرد.
حال ببینیم زمانی که از فسادستیزی میرحسین موسوی حرف میزنیم، دقیقا از چه حرف میزنیم.
✅ @karkhone