صبر،مفتاح فرج
در کتب درسی ؛ عبارتی خودنمایی می کند که در افواه عوام و خواص راه یافته و در نوشته های اهل فضل و ادب نفوذ پیداکرده است. عبارت فوق به دلیل معروفیت و کارکردی که در زبان و ادبیات فارسی پیدا کرده به ضرب المثل (زبانزد) مبدل گردیده و مذاق و روح خوانندگان ، گویندگان و شنوندگان را مورد نوازش قرار می دهد.
گروهی بر این عقیده اند که عبارت «الصبر مفتاح الفرج» سخنِ پیشوای پرهیزگاران(امام علی علیه السلام)می باشد و دسته ای دیگر آن را به عنوان ضرب المثل پذیرفته اند و ما را با آن کار نیست .
مقصود ما تنها این است که شواهدی از متون نظم و نثر فارسی برای این عبارت بیابیم و در اختیار همکاران گرامی قراردهیم تا در تدریس بهره ببرند و برای بحث قرابت و تناسب معنایی شواهدی داشته باشند . اگرچه ممکن است با تفحص و کنکاش بیشتر بتوان شواهدی بهتر و بیشتر برای این موضوع یافت امّا فعلا ما به همین چند مثال بسنده می کنیم :
1-صبر،مفتاح فرج.
2-الصبر مفتاح الفرج.
3-صبر تلخ است ولیکن بَرِ شیرین دارد.
4-صبر گشاینده ی هر مشکل است.
5-صبر گوارا کند ،هر چه تو را ناخوش است.
6-کارها نیکو شود امّا به صبر.
7-گر صبر کنی ،ز غوره حلوا سازی .
8-صبوری تو را کامکاری دهد.
9-صبوری مایه ی فیروزی آمد.(جامی )
10-صبوری دولت جاویدت آرد.(جامی)
11-به کام دل رسد ،یک روز صابر.(اسعد گرگانی )
12-هر که را صبر نیست،حکمت نیست.(سعدی )
13-صبر است کلیدِ بستگی ها.(ناصرو خسرو)
14-به صبر از دانه آید ،خوشه بیرون.(جامی )
15-صابری کردیم تا بندِ فرج ،بگشاد،صبر/ راست گفت،آن کس که گفت:«الصبر مفتاح الفرج» (مولوی )
16-مِن بعد حکایت نکنم تلخی هجران/آن میوه که از صبر برآمد ،شکری بود.(سعدی )
17-صبر،سوی کشف هر سر رهبر است/صبرتلخ آمد ،بَرِ او شکّر است(مولوی )
18 -صبر تلخ آمد ولیکن عاقبت/میوه ی شیرین دهد پر منفعت
19-منشین ترش از گردش ایام که صبر/تلخ است ولیکن بَرِ شیرین دارد.(سعدی )
20-هست مر هر صبر را آخر ظفر/هست روزی بعد هر تلخی شکر(مولوی )
21-صبر و ظفر هر دو دوستان قدیمند/بر اثر صبر نوبت ظفر آید(حافظ)
22-که صبر است و زر چاره ی کارها/جز این نشکند پشتِ تیمارها(فردوسی)
23-خوی کبک،صلح و خوی باز،جنگ/شتاب است دیو و فرشته،درنگ(ادیب)
24-گویند سنگ،لعل شود در مقام صبر/آری شود ولیکن به خون جگر شود(حافظ)
محمد اصلانی دبیر ادبیات دبیرستان های فریدونشهر
@molavi_asar_o_afkar@ferdosesokhan