👉ለኮንስትራክሽን 2026 በጣም ፈታኝ ነው

🚧በ 2026 የዓለም አቀፍ የኮንስትራክሽን ኢንዱስትሪ የሚገጥመው ሁኔታ “ከቅርብ ጊዜ ወዲህ ካጋጠሙት ሁሉ የበረታ” እንደሚሆን የዘርፉ ተንታኞች ይተነብያሉ።

Global Construction Review ሰሞኑን "2026 global cost outlook: ‘Harder conditions than we’ve seen for some time’" በሚል ርዕስ ባወጣው ዘገባ ላይ ኩሪ ኤንድ ብራውን (Currie & Brown) ዓመታዊ ሪፖርት በዝርዝር ተፈትሿል።

በሪፖርቱ፦ የዓለም አቀፍ የግንባታ ወጪ በአማካይ የ2.4 በመቶ ጭማሪ ያሳያል ተብሎ ቢጠበቅም፣ ይህ አሃዝ በየሀገራቱ ያለውን ከፍተኛ ልዩነትና በንግድ አለመግባባቶች፣ በአየር ንብረት ለውጥ፣ በጂኦ-ፖለቲካዊ ግጭቶችና በግብዓት አቅርቦት መስተጓጎል ምክንያት የሚከሰተውን አለመረጋጋት ሙሉ በሙሉ አይገልጽም።

የሪፖርቱ ዋነኛ መልዕክት በ2026 ግንባታዎች ቢቀጥሉም፣ በልበ ሙሉነትና በእርግጠኝነት ለመንቀሳቀስ ግን እጅግ አስቸጋሪ እንደሚሆን ነው።

ይህ ዓለም አቀፋዊ እውነታ ከኢትዮጵያ የኮንስትራክሽን ዘርፍ ነባራዊ ሁኔታ ጋር በቀጥታ የተቆራኘ ነው። እንደ ህንድ እና ሳውዲ አረቢያ ያሉ በማደግ ላይ ያሉ ሀገራት የሚያጋጥሟቸው ተግዳሮቶች በኢትዮጵያም በጉልህ ይንጸባረቃሉ።

በተለይም እንደ ጃፓን ያሉ ሀገራት የ12 በመቶ የዋጋ ንረት ሲተነብዩ፣ የዚህ ምንጩ የሰው ኃይል እጥረትና ከውጭ የሚገቡ የኤሌክትሮ-መካኒካል (MEP) ግብዓቶች መሆናቸው ለኢትዮጵያ ትልቅ ማስጠንቀቂያ ነው።

በኢትዮጵያ የሚከናወኑ ትልልቅ የመሠረተ ልማት ፕሮጀክቶች፣ የኮሪደር ልማቶችና የዲጂታል መሠረተ ልማት ግንባታዎች አሁንም በከፍተኛ ሁኔታ ከውጭ በሚገቡ ቁሳቁሶች ላይ ጥገኛ በመሆናቸው፣ በዓለም አቀፍ ገበያ ላይ የሚከሰተው የዋጋ መዋዠቅና የትራንስፖርት ወጪ መጨመር የፕሮጀክቶችን በጀትና የጊዜ ሰሌዳ በእጅጉ ይፈታተነዋል።

በሪፖርቱ ላይ እንደተመለከተው፣ በ2026 የችግሩ ምንጭ የዋጋው መጨመር ብቻ ሳይሆን ከዋጋው በታች ያለው "እርግጠኛ አለመሆን" (Uncertainty) ነው። ይህም ማለት አንድ ግንባታ መቼ፣ የትና እንዴት ባልታሰበ ችግር ሊገታ እንደሚችል መገመት አስቸጋሪ መሆኑ ነው።

በኢትዮጵያም የውጭ ምንዛሬ ተመን ማሻሻያዎችን ተከትሎ የሚመጣው የዋጋ ለውጥ፣ ከሰለጠነ የሰው ኃይል ስደትና እጥረት ጋር ተዳምሮ የኮንስትራክሽን ዘርፉን ስጋት ውስጥ ይከተዋል።

በተለይ እንደ ዳታ ማእከላት፣ የቱሪዝም መዳረሻዎችና ከፍተኛ የህንፃ ጥበብ የሚጠይቁ ግንባታዎች ላይ የሚታየው ዓለም አቀፍ ፍላጎት፣ በሀገር ውስጥም ተመሳሳይ የባለሙያና የቁሳቁስ ፉክክር እንዲፈጠር ያደርጋል።

በመሆኑም በ2026 የግንባታ ስራዎችን በስኬት ለማጠናቀቅ እንደ አሜሪካና አየርላንድ ካሉ ሀገራት ተሞክሮ ትምህርት መውሰድ ያስፈልጋል። ይህም ማለት ፕሮጀክቶች ገና በጅምራቸው ከኮንትራክተሮች ጋር ጥብቅ ግንኙነት ማድረግ፣ የቁሳቁስ ምርጫ ላይ ተለዋዋጭ መሆን፣ የሰው ኃይልና የመሳሪያዎችን ተገኝነት አስቀድሞ ማረጋገጥ እና ከሁሉም በላይ ደግሞ የግብዓት ግዥዎችን በጊዜው መፈጸም ወሳኝ ስልቶች ናቸው።

ኢትዮጵያም በዚህ ዓለም አቀፍ የኢኮኖሚ ውጥረት ውስጥ ግንባታዎቿ እንዳይስተጓጎሉ የሀገር ውስጥ ምርቶችን ማበረታታትና የውል ስምምነቶችን ከወቅታዊ የዋጋ ለውጥ ጋር ሊጣጣሙ በሚችሉበት መልኩ መቅረጽ ይኖርባታል።

በአጠቃላይ፣ የ2026 የኮንስትራክሽን እይታ የሚያሳየው ዘርፉ በጥንቃቄና በስትራቴጂያዊ እቅድ መመራት ያለበት ወቅት ላይ መሆናችንን ነው። ወጪዎች ባደጉትም ሆነ በማደግ ላይ ባሉ ሀገራት መጨመራቸው የማይቀር በመሆኑ፣ የግንባታ ባለሙያዎችና ውሳኔ ሰጪዎች ካለፉት ዓመታት በተለየ ሁኔታ የገበያውን መዋዠቅ በንቃት መከታተልና ለድንገተኛ አደጋዎች ዝግጁ መሆን ይጠበቅባቸዋል።

በ2026 የሚጠበቀውን ወጪ መዋዠቅና እርግጠኛ ያልሆነ ሁኔታ (Uncertainty) ለመቋቋም፣ በኢትዮጵያ ነባራዊ ሁኔታ ሊተገበሩ የሚችሉ ዋና ዋና የጥንቃቄ ስልቶችን (Risk Mitigation Strategies) መመልከቱ ወሳኝ መሆኑን ግንዛቤ ውስጥ መግባት አለበት።

በመጀመሪያ ደረጃ፣ የፕሮጀክት ባለቤቶችና አማካሪዎች "ተለዋዋጭ የውል ስምምነት" (Flexible Contracting) ስልትን መከተል ይኖርባቸዋል። በባህላዊው መንገድ የቆነጠረ ወይም የማይለወጥ ዋጋ (Fixed-price contracts) መጠቀም፣ በ2026 ለሚታየው የዋጋ ግሽበትና የውጭ ምንዛሬ ለውጥ አደገኛ ሊሆን ይችላል።

ይልቁንም የዋጋ ማስተካከያ ቀመሮችን (Price Escalation Clauses) በውሉ ውስጥ በማካተት፣ እንደ ሲሚንቶ፣ ብረትና ነዳጅ ያሉ መሠረታዊ ግብዓቶች ዋጋቸው ሲጨምር ውሉ ራሱን እንዲያስተካክል ማድረግ የኮንትራክተሩን የመክሰር ዕድልና የፕሮጀክቱን መቋረጥ ይቀንሳል።

ከዚህ ጋር ተያይዞ "የቅድመ ግዥ ስትራቴጂ" (Early Procurement Strategy) ወሳኝ ሚና ይጫወታል። በዓለም አቀፍ ደረጃ የሚታየው የአቅርቦት ሰንሰለት መስተጓጎልና የጭነት መርከቦች ወጪ መጨመር፣ ዕቃዎችን በፈለግንበት ጊዜ እንዳናገኝ ሊያደርገን ይችላል።

ስለዚህ በተለይ ከውጭ የሚገቡ የኤሌክትሮ-መካኒካል ዕቃዎችን (እንደ ሊፍት፣ ትራንስፎርመርና ኤች.ቪ.ኤ.ሲ) ገና በፕሮጀክቱ መጀመሪያ ላይ በማዘዝ፣ የዋጋ ጭማሪን መከላከልና ግንባታው በቁሳቁስ እጥረት እንዳይቆም ማድረግ ይቻላል። ይህን ለማድረግ ደግሞ የፋይናንስ ተቋማትና ባንኮች ለግንባታ ግብዓቶች ቅድሚያ የሚሰጡበትን መንገድ ማመቻቸት ይጠይቃል።

በሌላ በኩል፣ የሰለጠነ የሰው ኃይል እጥረትን ለመቋቋም "በሰው ኃይል ላይ መዋዕለ ንዋይ ማፍሰስ" የግድ ይላል። በሪፖርቱ እንደታየው በጃፓንና አውስትራሊያ የታየው የባለሙያ እጥረት ወደ ሌሎች ሀገሮች መሄዱ አይቀርም።

በመሆኑም ኮንትራክተሮች ያሉዋቸውን ባለሙያዎች (Skilled Labor) ለማቆየት የተሻለ የጥቅማጥቅም ጥቅል ማዘጋጀትና በግንባታው ሳይት ላይ አዳዲስ ሠራተኞችን በሥራ ላይ የማሰልጠን (On-the-job training) ልምድ ማዳበር ይኖርባቸዋል። ይህም የሰው ኃይል እጥረት ሲከሰት ሥራው እንዳይስተጓጎልና የጥራት ጉድለት እንዳይመጣ ይረዳል።

በመጨረሻም፣ "የሀገር ውስጥ አማራጮችን መፈተሽ" ለ2026 እጅግ ስኬታማው ስልት ሊሆን ይችላል። ከውጭ የሚገቡ ግብዓቶች ዋጋ በናረ ቁጥር፣ በሀገር ውስጥ የሚመረቱ የግንባታ ቁሳቁሶችን (Local Materials) መጠቀም ወጪን በከፍተኛ ሁኔታ ይቀንሳል።

ለምሳሌ የህንፃዎችን ውጫዊ ገፅታ (Finishing) ከውጭ በሚመጡ አልሙኒየሞች ፋንታ በሀገር ውስጥ ድንጋዮችና ጡቦች መተካት፣ የዲዛይን ማሻሻያዎችን በማድረግ የብረት አጠቃቀምን መቀነስና ለኢትዮጵያ አየር ንብረት ተስማሚ የሆኑ ባህላዊ ግንባታዎችን ከዘመናዊው ጋር ማዋሃድ ተገቢ ነው።

ባጠቃላይ፣ የ2026ን የግንባታ ፈተና ለማለፍ ቁልፉ ስራው ከመጀመሩ በፊት የሚደረግ ጥንቃቄ የተሞላበት እቅድና በግንባታው ሂደት ውስጥ የሚታይ ተለዋዋጭነት (Adaptability) ነው።

@etconp