طرح عمران خوزستان
ابتهاج؛ معتقد بود خوزستان، فرصت های بی‌نظیری برای توسعه[دولتی] دارد. او به همین دلیل پس از بنیانگذاری سازمان سوسیالیستی برنامه و بودجه، پروژه‌ای بلندپروزانه به نام "طرح عمران خوزستان" را هم کلید زد. این طرح با مشارکت شرکت آمریکایی "عمران و منابع" و وام بانک جهانی انجام میشد که شامل سدسازی روی دز، احیای صنعت نیشکر، ایجاد و توسعه کشاورزی آبی و غیره به تقلید از طرح شکست خوردهء دره تنسی بود. ابتهاج ابتداً تایید شاه را گرفت و سپس قرارداد را با شرکت آمریکایی در فروردین ۱۳۳۵ منعقد کرد. وی دو سال بعد از سازمان برنامه می رود و در دولت امینی بعلت تخلفات مربوط به همین طرح به زندان می افتد اما عمرانِ دولتی خوزستان روی زمین نمی‌ماند.
تاسیس شرکت های کشت و صنعت، شرکت های سهامی زراعی، سازمان آب و برق، آبیاری و مرکز تحقیقات از بدو امر و سپس احداث هزار هکتار باغ مرکبات، ترویج کشت چغندر زمستانی، ذرت و علوفه و حتی مارچوبه، عمران دولتی خوزستان را وارد فاز اجرایی خود میکند. دولت، اراضی کوچک خصوصی را ادغام کرده و شرکت های کشت و صنعت تشکیل میدهد. فی المثل اوضاع دزفول تغییر میکند و شهر رونق می گیرد. در نهایت هم سد دز در سال ۱۳۴۱ آماده بهره برداری میشود. با شروع طرح عمران خوزستان، رقابت های سیاسی در درون ساختار دولتی نیز برای برخورداری از بودجه هنگفت آن شدت می گیرد و موجب فرسایشی شدن کارها میشود.
انتقادات بسیاری که در ذات هر نوع عمران دولتی است به این طرح نیز وارد بود و در نهایت به شکست آن منجر شد. بلندپروازی طرح‌ها، عدم شناخت و ارتباط با جوامع محلی، خودداری از بررسی آلترناتیوها برای تامین انرژی و کشاورزی مانند منابع وسیع گازی و حمایت از کشاورزی محلی و ایجاد یک رانت عظیم برای تکنوکرات ها، این طرح را به ناکامی کشاند. تولید نیشکر و صنایع جانبی آن مانند شرکت هفت تپه نیز از خروجی های این طرح است. این تغییرات ناگهانی موجب سرازیری جمعیت از زاگرس به جلگه شد و عملاً جمعیت خوزستان را متراکم کرد. شهرها گسترش یافت و کشاورزان محلی زمین های خود را رها کرده، به کارخانه ها پیوستند. یکی از تضادها و نتایج ناگوار این عمران دولتی، اخراج حداقل ۵۰هزار روستایی از اراضی زراعی بود. طرح های کشت و صنعت دولتی در اثر سوء اداره، دخالت دولتی، سوء استفاده های کلان مالی، ناآشنایی با جامعه محلی با زیان و ورشکستگی روبرو شد. در نهایت هم انقلاب۵۷ و جنگ کار خوزستان را یکسره کرد. عمران دولتی آخر و عاقبت ندارد و ضررهایش بیش از منافع مقطعی آن است.
✅ @karkhone
ابتهاج؛ معتقد بود خوزستان، فرصت های بی‌نظیری برای توسعه[دولتی] دارد. او به همین دلیل پس از بنیانگذاری سازمان سوسیالیستی برنامه و بودجه، پروژه‌ای بلندپروزانه به نام "طرح عمران خوزستان" را هم کلید زد. این طرح با مشارکت شرکت آمریکایی "عمران و منابع" و وام بانک جهانی انجام میشد که شامل سدسازی روی دز، احیای صنعت نیشکر، ایجاد و توسعه کشاورزی آبی و غیره به تقلید از طرح شکست خوردهء دره تنسی بود. ابتهاج ابتداً تایید شاه را گرفت و سپس قرارداد را با شرکت آمریکایی در فروردین ۱۳۳۵ منعقد کرد. وی دو سال بعد از سازمان برنامه می رود و در دولت امینی بعلت تخلفات مربوط به همین طرح به زندان می افتد اما عمرانِ دولتی خوزستان روی زمین نمی‌ماند.
تاسیس شرکت های کشت و صنعت، شرکت های سهامی زراعی، سازمان آب و برق، آبیاری و مرکز تحقیقات از بدو امر و سپس احداث هزار هکتار باغ مرکبات، ترویج کشت چغندر زمستانی، ذرت و علوفه و حتی مارچوبه، عمران دولتی خوزستان را وارد فاز اجرایی خود میکند. دولت، اراضی کوچک خصوصی را ادغام کرده و شرکت های کشت و صنعت تشکیل میدهد. فی المثل اوضاع دزفول تغییر میکند و شهر رونق می گیرد. در نهایت هم سد دز در سال ۱۳۴۱ آماده بهره برداری میشود. با شروع طرح عمران خوزستان، رقابت های سیاسی در درون ساختار دولتی نیز برای برخورداری از بودجه هنگفت آن شدت می گیرد و موجب فرسایشی شدن کارها میشود.
انتقادات بسیاری که در ذات هر نوع عمران دولتی است به این طرح نیز وارد بود و در نهایت به شکست آن منجر شد. بلندپروازی طرح‌ها، عدم شناخت و ارتباط با جوامع محلی، خودداری از بررسی آلترناتیوها برای تامین انرژی و کشاورزی مانند منابع وسیع گازی و حمایت از کشاورزی محلی و ایجاد یک رانت عظیم برای تکنوکرات ها، این طرح را به ناکامی کشاند. تولید نیشکر و صنایع جانبی آن مانند شرکت هفت تپه نیز از خروجی های این طرح است. این تغییرات ناگهانی موجب سرازیری جمعیت از زاگرس به جلگه شد و عملاً جمعیت خوزستان را متراکم کرد. شهرها گسترش یافت و کشاورزان محلی زمین های خود را رها کرده، به کارخانه ها پیوستند. یکی از تضادها و نتایج ناگوار این عمران دولتی، اخراج حداقل ۵۰هزار روستایی از اراضی زراعی بود. طرح های کشت و صنعت دولتی در اثر سوء اداره، دخالت دولتی، سوء استفاده های کلان مالی، ناآشنایی با جامعه محلی با زیان و ورشکستگی روبرو شد. در نهایت هم انقلاب۵۷ و جنگ کار خوزستان را یکسره کرد. عمران دولتی آخر و عاقبت ندارد و ضررهایش بیش از منافع مقطعی آن است.
✅ @karkhone
Comments
Be the first to add a comment
Log in to comment