نکته دستوری در باره ترکیباتی مثل «دریای سرخ» یا «دریای سیاه»
عدهای با استناد به رنگ سرخ یا سیاه، و همچنین، لغتنامهٔ دهخدا و یا فرهنگ معین، ترکیباتی مثل «دریای سرخ» یا «دریای سیاه» و ... را وصفی میدانند؛ ولی من اعتقاد دارم که اضافی هستند.
✅ بنابه دلایل زیر:
۱. اطلاعات دستوری منابع مذکور قدیمی، کلی و فرهنگوارهای است و نمیتوان برای حل مسائل دستوری جدید، به آنها استناد کرد.
۲.عبارتهای وصفی با حذف کسره، قابل تبدیل شدن به یک جملهٔ اسنادی هستند؛ ولی ترکیبات اضافی اینگونه نیستند:
🔸دریایِ عمیق: دریا عمیق است.
🔸دریایِ سیاه: *دریا سیاه است.
۳.در ترکیب وصفی، موصوف «ی» نکره میگیرد؛ درحالیکه در ترکیب اضافی، مضاف این نشانه را نمیگیرد:
🔸دریای عمیق: دریایی عمیق
🔸 دریای سیاه: *دریایی سیاه
۴.در ترکیب وصفی، صفت میتواند «تر/ترین» بگیرد؛ ولی در ترکیب اضافی، مضافالیه نمیتواند.
🔸دریای عمیقتر/ عمیقترین دریا
🔸 *دریای سرختر/*سرخترین دریا
توجه بفرمایید که تمام دلایل، صوری و توزیعی هستند و عمداً، هیچ توجیه معنایی صورت نگرفته است.
👆البته، دلایل دیگری هم میتوان آورد؛ ولی بهخاطر جلوگیری از اطالهٔ کلام، از آوردن آنها اجتناب میشود.
آمدن ستاره جلوی هرمثال نشانهٔ غیردستوری بودن آن است.
- داریوش رضوی
گروه ادبیات ایران
@molavi_asar_o_afkar@ferdosesokhan