✳️ ملا نصرالدین کی بود !؟

در مجلس دوستانه ای که حرف از طنز و شوخی های ملانصر الدین به میان آمد، انتظار این بود که حداقل چند نفر از دوستان که در آن مجلس حضور داشتند، ملّا (ملّا نصرالدین) را بشناسند، اما با کمال تعجب متوجه شدم که در آن جمع، کسی  ملّا را نمی شناخت و نه می دانستند که یک روزنامه ای بوده که در زمان مشروطه برای آگاهی و بیداری ایرانیان در  قفقاز منتشر می شده و به  ایران می رسید
همین امر، مرا بر آن داشت که مختصری از زندگی و آثار ادبی این شخصیت بزرگ اجتماعی را هر چند ممکن است نتوانم حق مطلب را ادا کنم ، بنویسم.
*آب دریا را اگر نتوان کشید*
*هم به قدر تشنگی باید چشید*
ملا نصرالدین که هر زمان در مجالس و محاوره ها با دوستان، طنز های نیش دارش خنده به لبان ما می آورد، که بود؟ و در چه زمانی زندگی می کرد؟
قبل از هر چیز باید بگویم که ملا نصرالدین نام مستعار یک روزنامه نگار و نویسنده ایرانی الاصل و اهل نخجوان آذربایجان بود، بنام *جلیل محمد قلی زاده* و مانند هر ایرانی دیگر که خانه و کاشانه پدری اش در جنگ‌های ایران و روس و در پی قرار داد ننگین ترکمنچای و گلستان از کشور ایران انتزاع شده و به کشور تزاری روس الحاق گردیده، بود.
با آنکه چند سالی بعد از جنگ ایران و روس متولد شده بود اما میل به بازگشت به آغوش وطن هیچ زمانی او را رها نمی کرد و مانند هر ایرانی دیگر همیشه دلش یاد وطن می کرد.
میرزا جلیل محمد قلی زاده از شرح حالی که به قلم خود نوشته، از اینکه پدرانش ایرانی بودند، با غرور و مباهات زیاد سخن می گفت و با طنز خود و کاریکاتور هایی که با قلم ریزبین عظیم عظیم زاده به تصویردر می  آمد، زخمها را می شکافت و خنده های تلخ و متفکرانه بر لبان خوانندگان نقش می بست که هنوز طنز های گزنده ی او بنام ملا نصرالدین نقل زبان ما در بحث های اجتماعی و سیاسی است.
مدیر روزنامه ملا نصرالدین در ترجمه شرح حال خود نوشته:
*«استبدادی که در برابر ما چون کوه سر کشیده بود، استبداد ظلم پرور کسانی بود که شریعت را (به نفع شاهان قاجار)تعریف کرده بودند»*
حربه و اسلحه ای که ملا نصرالدین برای پیکار چنان ظلم و استبداد وحشتناکی در دست داشت، طنز نیش داری بود که از زبان ملا بیان می کرد و کاریکاتور های عظیم عظیم زاده بود.
یحیی آرین پور در کتاب از *صبا تا نیما*، بیوگرافی جلیل محمد قلی زاده را چنین می نویسند:
*«میرزا جلیل فرزند محمد قلی بنیانگذار روزنامه ملا نصرالدین(۱۹۳۲-۱۸۶۹م) در ولایت نخجوان در دهی بنام «نهرم» به دنیا آمد. پدر و نیاکان وی اصالتا ایرانی بودند. جدش "حسینعلی بنا" در اوایل قرن نوزدهم میلادی از شهر خوی به نخجوان رفته و در آنجا با دختری از همشهریان خود ازدواج کرد. میرزا جلیل خواندن و نوشتن زبان فارسی و آذربایجانی و روسی را در مکتب شهر فرا گرفت و در چهارده یا پانزده سالگی به دارالمعلمین شهر گرجستان (گوری) وارد شد و پس از فراغت از تحصیل، سالها در مدارس محلی به آموزگاری پرداخت. در سال ۱۹۰۴ به تفلیس رفت و در روزنامه شرق روس که مدیر آن "آقا شاه تختی" بود، مشغول نویسندگی شد.»*
میرزا جلیل محمد قلی زاده (ملا نصرالدین) فعالیت ادبی خود را با نوشتن داستانهای کوتاه آغاز کرد.
در داستانهای اولیه خود از قبیل *"صندوق پست، احوال ده دانا باش و داستان زینال"* که پیش از سال ۱۹۰۴ میلادی نوشته، صحنه های جالبی از معیشت و طرز زندگی مسلمانان قفقاز را به تصویر کشیده بود.
داستانهای "آزادی در ایران"، "قربانعلی بیگ"، "کمدی مرگان"، "کتاب مادرم" و "مجمع دیوانگان" که بعد از نشر روزنامه ملا نصرالدین به قلم آورده، از یادگارهای هنری جاویدانه اوست و بخصوص "کمدی مردگان" در شماره آثار کلاسیک جهان درآمده و با تارتوف مولیر و بازرس گوگول برابری می کند.
دوران دوم نویسندگی جلیل محمد قلی زاده (ملا نصرالدین) با نشر روزنامه ملا نصرالدین آغاز میشود.
*"ملا نصرالدین"* یک روزنامه بود که جمعی از روشنفکران و ترقی خواهان و اربابان فرهنگ و ادب را در پیرامون خود به سر دبیری محمد قلی زاده گرد آورده بود و همراه با مطبوعات دیگر، افکار مردم را بیدار و تبلیغ می کرد.
با شاه ایران و سلطان عثمانی و امیر بخارا و تزار روسیه و اعیان و غارتگران مال و ناموس مردم، پنجه میزد. دولتهای آن زمان را با قوانین ظالمانه آنها به باد ریشخند و استهزا می‌گرفت و با تعصبات و خرافات کور کورانه مبارزه می‌کرد .

❇️مراد محمودی چگنی-بروجرد

@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan