✳️ پسوند «کی» در فارسی امروز

❇️ یکی از پسوندهایی که شاید کمتر به آن دقت کرده‌ایم، پسوند «کی» است که از اسم و صفت و قید، صفت و قید می‌سازد:

پول/ پولکی
عقب/ عقبکی
آب/ آبکی
چپ/ چپکی
چس/ چسکی
خر/ خرکی
راست/ راستکی
یواش/ یواشکی
پس/ پسکی
کج/ کجکی
الله‌بخت/ الله‌بختکی
شانس/شانسی/ شانسکی
دزد/ دزدکی
دروغ/ دروغکی
پیش/ پیشکی
قایم/ قایمکی
هول‌هولکی

ویژگی‌های صرفی و واژه‌ساختی: به اسم و صفت و قید می‌چسبد و صفت و قید می‌سازد. هم به پایهٔ فارسی متصل می‌شود هم غیرفارسی، اما در فارسی امروز چندان زایا نیست.

ویژگی‌های‌ معنایی و کاربردی: قید و صفت «-کی»دار معمولاً در زبان گفتار استعمال می‌شود و ممکن است معنای مجازی داشته باشد: خرکی، آبکی؛ یا درجه‌ای از کیفیت عمل را نشان بدهد: یواشکی، هول‌هولکی، شانسکی؛ یا که کیفیت عمل را براساس شباهت آن به موضوعی نشان بدهد: دزدکی، عقبکی، کجکی.

در لهجهٔ کرمان شمالی «-کی» گاهی به صورت «-کایی» به‌کار می‌رود:

عقب/ عقبکایی
پس/ پسکایی
پَنوکایی (پنهانکایی —مخفف-> پنوکایی): پنهانی، به‌صورت پنهانی.

و از صفت فعلی:
وایسادکایی (به‌صورت ایستاده)
خوابیدکایی (به‌صورت خوابیده)
نشستکایی(به‌صورت نشسته)

صورت‌های اخیر در لهجهٔ کرمانی هم کم‌کاربرد شده‌اند.

❇️ مطلب ارسالی از: کانال « زبان دوست »

@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan