تأملی کوتاه درباره نمونه ی معروف «تضمین»
آرایه تضمین را همه می شناسیم:آوردن بیت، مصراع، جمله یا عبارتی است بدون تصرف و تغییر از سخنوری دیگر.
در بوستان سعدی می خوانیم:
چنین گفت فرودسی پاکزاد
که رحمت بر آن تربت پاک باد
میازار موری که دانه کش است
که جان دارد و جان شیرین خوش است.
همه می دانیم جای این دو بیت در کجای بوستان چاپ استاد غلامحسین یوسفی آمده است.
اما هر چند این نمونه معروف را برای تضمین به شاگردان خود می گوییم شاید هرگز نیندیشیده ایم این بیت:(میازار موری...) در کجای شاهنامه آمده است؟
این پرسش مهمی است.
واقعیت این است که در هیچ نسخه کهنی از شاهنامه بیتی دقیقاً به این صورت نمی توان یافت.
استاد دکتر جلال خالقی مطلق طی مقاله ای با عنوان نفوذ بوستان در شاهنامه می نویسد که به احتمال بسیار سعدی در بیت فردوسی تصرف کرده و بعدها همین تصرف سعدی باعث شده عین گفته بوستان در شاهنامه چاپ کلکته وارد شود، لکن در دستنویس های پیش از آن بیت بوستان در هیچ یک از نسخه های شاهنامه عینا نیامده است.
حال پرسش اینجاست: براستی نمونه تصرف یافته بیتی از شاعر دیگر باز همچنان مصداق آرایه ی " تضمین" است؟
@molavi_asar_o_afkar@ferdosesokhan