✳️ افسانه زهره و منوچهر اثر طبع « ایرج میرزا »

آه چه غرقاب مهیبی ست عشق
مهلکه ی پر ز نهیبی ست عشق

غمزه ی خوبان، دلِ عالم شکست
شیر دل است آنکه ازین غمزه رست

❇️ زهره و منوچهر شعر بلندی از ایرج میرزا است که در قالب مثنوی ، محصول آخرین سال عمر وی بود و نتوانست آن را به پایان برساند.

◀️ داستان زهره و منوچهر برگرفته از ماجرای عشق «ونوس و آدونیس» از اساطیر یونانی است. در طول تاریخ شاعران و نویسندگان بزرگی آثار مهمی را مورد این عشق نافرجام و تلخ خلق کرده‌اند از جمله منظومه ونوس و آدونیس اثر ویلیام شکسپیر که شعر ایرج میرزا نیز برداشت آزادی از شکسپیر است. البته ایرج تغییرات زیادی در داستان داده و به هیچ وجه نمی‌توان این اثر را ترجمه اثر شکسپیر دانست.

◀️ ایرج چنان استادانه به نقل این داستان به زبان فارسی پرداخته و آن را با فضای ایرانی درآمیخته که خواننده اثر احساس نمی‌کند که موضوع داستان و شخصیت‌ها از یک اثر خارجی اقتباس شده‌اند. برای مثال آدونیس شکارچی به یک نظامی جوان ایرانی تبدیل شده و به اظهار عشق زهره اینچنین پاسخ می‌دهد:

جایگه من شده قلب سپاه
قلب زنان را نکنم جایگاه

مردم بی‌اسلحه چون گوسفند
در قرق غیرت ما می‌چرند

ناز میاموز تو سرباز را
بهر خود اندوخته کن ناز را

◀️ زهره نیز وقتی از جامه افلاکی درآمده و جامه خاکیان را بر تن می‌کند به رسم زنان ایرانی مقنعه بر سر دارد و وقتی از شاهکاریهای خود سخن می‌گوید از خلق هنرمندانی چون کمال‌الملک و پروردن قمرالملوک و دادن قلم در کف دشتی و ساز به دست درویش خان سخن می‌گوید.

◀️ داستان در کوهستان‌های ایران روی می‌دهد و منوچهر (آدونیس) قهرمان داستان، جوان نظامی بسیار محجوب، ساده و دوراندیش است. او هنوز لذت مستی و عشق را نچشیده اما زهره (ونوس) دختر زیبا و ناقلای آسمان‌هاست. داستان از آنجا آغاز می‌شود که زهره در بامدادان از آسمان فرود آمده و در شکارگاه با منوچهر آشنا شده و شیفته او می‌شود و زهره سعی می‌کند با عشوه‌های گوناگون دل او را به دست آورد.

◀️ مرگ ایرج میرزا، منجر به ناتمام بودن داستان می‌شود با توجه به اینکه شاعر ، اصل داستان به زبان انگلیسی را در دست داشته و در نسخه اصلی، داستان با مرگ آدونیس و ناکامی ونوس به پایان می‌رسد ، می‌توان نتیجه گرفت که داستان ایرج نیز با سرانجامی غم‌انگیز روبرو می‌شده‌است.

◀️ آنچه امروزه در دیوان ایرج طبع می‌شود، احتمالاً محصول تکمیلی « سید عبدالحسین حسابی » است .

@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan