پس از مارکس، این شایعه پراکنده شد و قوّت گرفت که آزادی، چیزی جز فریبی بورژوایی‌ نیست که بزرگش کرده‌اند. به‌سبب اشتباه کوچکی که در این تعریف رخ داد، هنوز که هنوز است داریم با آشوب‌های زمانه‌مان تاوان پس می‌دهیم. در واقع باید گفته می‌شد فقط آزادیِ بورژوایی دروغ است و نه همه‌ی انواع آزادی، یا صرفاً می‌گفتند آزادی بورژوایی، آزادی نیست، یا در بهترین شرایط هنوز به آزادی ختم نشده است. با این حال آزادی‌های بزرگ و کوچکی را می‌بایست کسب و صیانت کرد. این کاملا درست است که برای مردی که تمام روز با وسیله‌ی کارش دست‌وپنجه نرم می‌کند و وقتی غروب به خانه برمی‌گردد خود و خانواده‌اش در اتاقی محقر می‌چپَند، صحبت از آزادی بی‌معناست، اما این امر، جامعه، طبقه‌ی اجتماعی خاص و برده‌داری‌هایش را زیر سؤال می‌برد، نه الزاماً خود مفهوم آزادی را. مفهومی که بدون آن حتا فقیرترین‌ها نیز نمی‌توانند روزگار بگذرانند، چرا که حتا اگر جامعه هم ناگاه به مدینه‌ای فاضله تغییر حالت دهد و همگان در آسایش و نعمت به‌سر برند، تا زمانی‌که آزادی پیروز نشود، جامعه‌ای متوحش و ناآرام خواهیم داشت.
#آفرینش_پرمخاطره #آلبر_کامو #علی_خدادادی #نشر_سیفتال