جغرافیای رفتاری چیست؟
تا به حال شده فکر کنید چرا آبادانیها این قدر خونگرم و خوش صحبتاند؟
یا اصفهانیها این قدر حسابگر و مقتصد؟
و کردها تا این اندازه وطنپرست و غیرتی؟
اگرچه نمیتوان تمام خصوصیات روان شناختی مردم این مناطق را به منطقه جغرافیایی و آب و هوا نسبت داد اما نمیتوان منکر تاثیر شگرف آب و هوا بر رفتار شد.
این تاثیرات غیرقابل انکار سبب شده شاخه جدیدی بنام روانشناسی محیط به روانشناسی اضافه شود و مفاهیم مربوط به محیط زندگی، معماری، آب و هوا، گیاهان، حیوانات و تاثیرشان بر رفتار انسان از جمله مباحثی است که محققان این رشته نوظهور به آن علاقه مندند.
در مقابل در جغرافیا هم رشته جغرافیای رفتاری ظهور نموده و به مطالعات رفتاری درجغرافیا ، محیط زیست ، حوزه های شهری و... می پردازد:
سرما آدم را سختکوش میکند .
یکی از شاخههای جذاب این رشته تاثیرات آب و هوا بر شخصیت اجتماعی افراد است. البته خیلی از یافتهها چندان جدید به نظر نمیرسد اما وقتی یافتهها بر مبنای تحقیقات پژوهشی مستند باشد، قابل اعتماد میشود. مثلا روانشناسان دریافتهاند آب و هوای سرد مردم را «فعّال» و «سختکوش» میکند.
در توجیه این یافته آنها احتمال میدهند که انجماد، باعث ایجاد حس ناامنی شود چراکه به صورت تجربی میبینیم ساکنین یک منطقه سردسیر باید به طور مداوم کار کنند تا بدنشان را گرم نگه دارند. آنها باید برای زندگیشان برنامه مطمئنی داشته باشند تا در زمستان بتوانند به قدر کفایت آذوقه، سوخت و پوشاک ذخیره کنند.
این برنامه ریزی منسجم سبب میشود آنها فعالتر از ساکنین مناطق گرمسیر شوند.
محیط نامساعد، آدم را جسور میکند
محیط نامساعد و دشوار زندگی مردم را جسور میکند. مردم این مناطق آدمهایی عملگرا بار میآیند و رویکرد آنان به محیط، رقابتجویانه یا جسورانه است. گفته میشود که علم و فناوری، نتیجه این نوع رویکرد به محیط است.
گرما سستی و کمتوجهی میآورد .
در نقطه مقابل، مردمیکه در اقلیم گرم زندگی میکنند، معمولاً آدمهایی «غیرفعّال» و «کمتوجه» هستند.
ویژگی این نوع خلق و خو، تنبلی و سستی است. کار کردن در مکانهای بسیار گرم، به خاطر عرق کردن و زود خسته شدن، ناخوشایند است.
البته این نگرش را نمیتوان به تمام مناطق گرمسیر تعمیم داد چراکه گرمای طاقت فرسا نوعی زندگی دشوار را برای فرد ایجاد کرده و آنها را رقابت جو و جسور میکند اما در صورتی که گرما با رطوبت همراه شود، فراوانی نعمت را به ارمغان میآورد که در این صورت چنین آب و هوایی گرایش به تسلیم شدن، دست کشیدن از فعالیت و پذیرفتن شرایط را تقویت میکند.
تجربه نیز ثابت کرده که ساکنین مناطق گرم و مرطوب خصوصا نواحی استوایی تا حد زیادی انعطافپذیر هستند.
آب و هوای معتدل؛ آدمهای معتدل
آب و هوای معتدل مردم را با خلق و خوی «خالص» و «معتدل» بار میآورد.
ویژگی این نوع خلق و خو، آگاهی از خود و رابطه با محیط است.
زندگی این افراد در هماهنگی با محیط است و بینشی که نسبت به نقش محیط در بهبود زندگی دارند، باعث احساس نیاز به حفظ محیط طبیعی میگردد.
این افراد اغلب مردمانی آرام و متوازن هستند. دیدگاه کل نگری به جهان هستی دارند و از درک شهودی بالایی برخوردارند.
ابرناکی زیاد و افسردگی
افزایش مدت زمان و شدت تابش آفتاب نقش موثری در افزایش رضایتمندی دارد.
افسردگی در فصل زمستان یکی از بیماریهای شایع در میان ساکنان شمال اروپاست.
همچنین بیش از ۵۰۰ هزار نفر از مردم انگلیس نیز به اختلالات عاطفی فصلی مبتلا میشوند که ابرهای کمارتفاع و شبهای طولانی زمستانی در ایجاد آن نقش مهمی دارند.
آنها ساعات طولانی از شبانهروز را میخوابند اما همواره احساس خستگی میکنند.
بسیار تحرکپذیر و زودرنج بوده و در انجام امور روزانه و برقراری روابط اجتماعی با دیگران ناتوان هستند.
این در حالی است که با افزایش طول روز شدت بیماری کاهش مییابد. هیپوتالاموس بخشی از مغز است که نقش مهمی در کنترل اعمال حیاتی بدن دارد.
این بخش از مغز توسط نور طبیعی از شبکیه چشم عبور میکند، تحریک میشود و اگر میزان نور ورودی به چشم کاهش پیدا کند، سرعت انجام اعمال حیاتی بدن نیز کاهش پیدا خواهد کرد که میتواند اختلال مذکور را توجیه کند.
این تحقیق در پایان قرار گرفتن روزی حداقل ۲ ساعت در زیر تابش نور مصنوعی را روش موثری برای درمان این افراد پیشنهاد میکند.
نوسان فشار هوا و اختلال ذهنی
محققان اوکراینی ثابت کردهاند که نوسانات جوی فشار هوا به ایجاد اختلال در فعالیتهای ذهنی منجر میشود که نتیجه آن کاهش تمرکز و عملکرد حافظه کوتاهمدت است.
البته این جبر جغرافیایی کامل نیست.
مسائل نژاد و ارث رفتاری و سایر عوامل هم نباید فراموش شوند.
@ferdosesokhan