‍ تنش در بلوک بریکس

| اکونومیست
/ مسعود یوسف‌حصیرچین


درست مانند آی‌پاد و مای‌اسپیس، بلوک بریکس هم محصول خوش‌بینی خوش‌خیم دهۀ 2000 است، در سال 2001، بریک را دربارۀ پتانسیل اقتصادی برزیل، روسیه، هند و چین ساخت. این گروه چهارتایی با این ایده تأسیس شد و نخستین جلسۀ سرانش را در سال 2009 برگزار کرد. سال بعد، آفریقای جنوبی هم دعوت شد. بعضی تحلیلگران می‌ترسیدند که شاید به زودی بریکس رقیب جی 7 شود اما خیلی زود طب گروه‌سازی از بین رفت. اقتصادهای غیرآسیایی بریکس در دهۀ 2010 دچار رکود شدند. این بلوک در جلسات سران بیانیه‌های مخدوشی دربارۀ غرب فریبکار صادر می‌کرد – که غرب فریبکار هم نسبت به آنان بی‌اعتنا بود. چنین به نظر می‌رسید که بریکس مرده است.
و با این حال بریکس نمرده است. در 22 اوت، پانزدهمین نشست سران بریکس در جوهانسبورگ، از شهرهای مهم آفریقای جنوبی افتتاح می‌شود – برنامه‌ای که برای بسیاری از رأی دهندگان نامطمئن ژئوپلتیک مهم است. سیریل رامافوسا، رئیس‌جمهور آفریقای جنوبی، میزبان رهبرانی از جمله نارندرا مودیِ هند، لوییز ایناسیو لولا دا سیلوا برزیل (که به لولا شناخته می‌شود) و شی جین‌پینگ چین خواهد بود. ولادیمیر پوتین شخصاً در آنجا حضور نخواهد داشت. اگر در این جلسه شرکت می‌کرد، آن وقت آفریقای جنوبی در مقام یکی از اعضای دیوان کیفری بین المللی، مجبور خواهد بود بر اساس حکم بازداشتی که این دیوان در ماه مارس برای رئیس‌جمهور روسیه صادر کند عمل کند. و این کار شاید سرخوشی مهمانی را خراب کند.
این جلسه تأکید خواهد کرد که چگونه این بلوک در اثر حملۀ روسیه به اوکراین و افزایش تنش میان غرب و چین جان تازه‌ای گرفته است. اعضای بریکس به رهبری چین گسترش و تعمیق روابط این بلوک را بررسی خواهند کرد. بعضی قدرت‌های متوسط این گروه را وسیله‌ای در راستای منافع‌شان می‌دانند. به گفتۀ این بلوک، بیش از 40 کشور یا درخواست عضویت دادند یا علاقه‌شان به این عضویت را بیان کرده‌اند.
یک «بریکس بزرگ» غرب را به چالش خواهد کشید. اما تهدیدی مرگبار نخواهد بود. تلاش‌های چین برای گسترش این بلوک نشان دهندۀ تنش‌ها و تضادهایش است. روسیۀ تضعیف شده هم همراهش است اما برزیل، هند و آفریقای جنوبی نسبت به آن مشکوکند. بریکس بسیار ناهمگون‌تر از جی 7 است. اعضایش از لحاظ سیاسی، اقتصادی و نظامی متفاوتند؛ گسترش بریکس این گروه رنگارنگ را رنگارنگ‌تر خواهد کرد. به این معنی خواهد بود که اگرچه بریکس می‌تواند نظم بین المللی تحت رهبری غرب را با صدای بلندتری نقد کند، برای ارائۀ گزینۀ جایگزین با مشکلات حتی بزرگ‌تری مواجه خواهند بود.
پس چه چیزی بریکس را کنار هم نگه می‌دارد؟ مانند جی 7، این گروه هیچ منشور یا معیار عضویت رسمی‌ای ندارد. ملات کنار هم نگه دارنده‌اش روابط شخصی هم نیست. در ماه ژوئن، در یک دیدار وزرای امور خارجه در کِیپ تاون، نوعی تمرین برای برنامۀ اصلی، خبرنگارتان وارد رستوران میزبان ناهار آنها شد. سالاد پاستا تنها منظرۀ غم‌انگیز مهمانی نبود. هیئت‌ها کنار هم نبودند: چینی‌ها در جلسات زیادی مشغول بودند، هیئت آفریقای جنوبی زیادی به هم ریخته بود و برزیلی‌ها دیر رسیدند. در بیرون رستوران، سابرحمانیان جایشانکار، وزیر امور خارجۀ هند، با مسئولانش جلسه داشت. در داخل رستوران، سرگی لاوروف، همتای روسش، بی‌صدا یک گیلاس شراب سفید را خورد.
گشتن در اتاق
برکیس به این دلیل دوام می‌آورد که این باشگاه چندین کارکرد دارد. یکی‌شان فراهم کردن سکویی است که اعضا از طریق آن بتوانند، معمولاً به صورت موجه، رفتار نهادهایی مانند بانک جهانی، صندوق بین المللی پول و شورای امنیت سازمان ملل متحد در به حاشیه راندن کشورهای «جنوب جهانی» را نقد کنند؛ عبارتی رایج که برای کشورهای در حال توسعه به کار می‌رود. در کِیپ تاون، آقای جایشانکار از «تمرکز» قدرت اقتصادی جهانی گفت که «کشورهای بسیار زیادی را در مشت کشورهای بسیار اندکی رها می‌کند.» به طرز عجیبی، با افزایش سهم بریکس از تولید ناخالص داخلی، از 8 درصد در سال 2001 تا 26 درصد در امروز، چنین سخنانی بیشتر مطرح می‌شوند. طی همین دورۀ زمانی، سهم جی 7 از 65 درصد به 43 درصد کاهش یافته است.
دوستانه بودن بریکس هم منشأ منزلت است، به ویژه برای اعضایی که با مشکلاتی مواجه‌اند. به صورت متوسط، رشد سالانۀ تولید ناخالص داخلی برزیل، روسیه و آفریقای جنوبی از سال 2013 به این سو کمتر از یک درصد بوده است (در برابر حدود 6 درصد چین و هند). هر تحلیلگر سرمایه‌گذاری که این کشورها را به عنوان بازارهای نویدبخش در حال ظهور انتخاب کند، مورد تمسخر قرار خواهد گرفت.

ادامه مطلب

✅ @karkhone