آیا هر عبارت و جمله ی کنایی را دارای فعل کنایی بگیریم و فعلش را مرکب بدانیم ؟
این که یکی از انواع فعل های مرکب، فعل های کنایی هستند ، درست و منطقی و پذیرفتنی است ؛
اما این که هر عبارت و جمله ی کنایی را دارای فعل کنایی بگیریم و فعلش را مرکب، خطایی ست که متاسفانه به باورش رسیده ایم .
در :
( او ریش سفید محله ی ماست )
(انگار سقف فلک را شکافته است )
آیا کنایه یا عبارت کنایی وجود دارد یا نه ؟؟
جواب حتما آری است ؛
اما این دلیل نمی شود که ما در این جمله ها فعل مرکب داشته باشیم .
در مثال نخست ( نهاد + مسند+ فعل اسنادی )
در مثال دوم :( نهاد محذوف + مفعول + فغل ساده
باید تفاوت و تمایزی بین فعل های کنایی ( همچون چشم پوشیدن ، روی گرداندن ، تاخت زدن و... ) که قطعا فعل مرکبند با عبارت ها و جمله هایی که دارای کنایه هستند، قائل بشویم .
به عبارت دیگر فعل هرعبارت و جمله ی کنایی را مرکب نگیریم .
مثال:
1- او ریش سفید محله ی ماست
2- می خواهد سقف فلک را بشکافد
3- انگار از دماغ فیل افتاده
4- ازگفته ی او مپیچ سر را
دراین 4 جمله و عبارت کنایه وجود دارد اما نمی توان منکر نقش های مسند و مفعول و متمم و.. در آن ها شد و ساده بودن فعل آن ها را نادیده گرفت .
وقتی می گوییم ( او ریش سفید محله ی ماست ) مسلم است که کنایه دارد و منظور آن است که ( او با تجربه است )
اما کنایه داشتن این جمله به آن معنی نیست که فعل جمله را مرکب بگیریم .
او نهاد
ریش سفید محله ی ما مسند
است فعل جمله و ساده
در مصراع: رخت خود از باغ به راغی کشید
می توان برای هریک از گروه های اسمی ، نقشی قائل شد:
زاغ( او ) : نهاد
رخت خود را مفعول
از باغ به راغ : متمم
کشیر: فعل و ساده
اما کل مصراع ، کنایه از نقل مکان کردن و جابه جا شدن است.
مطلب ارسالی از : جناب حسن میرزا خانی ؛ گروه ادبیات فارسی اصفهان
@molavi_asar_o_afkar@ferdosesokhan