سال 1386
| حسین راهداری
داستان ضرب سکه های طلا در ایران داستان جالب و البته پیچیده شده ای دارد. مثل خیلی از داستان های اقتصاد ایران، این هم داستانی دارد جدا از داستان ضرب سکه های طلای مورد توجه دنیا! در دنیا، سکه های طلا ضرب می شوند تا به نوعی زیبا و کلکسیونی باشند و بدلیل کمیابی، با قیمتی بالاتر از قیمت ذاتی طلای خود معامله شوند. قدیمی و عتیقه بودن هم در افزایش قیمت بی تاثیر نیست. لذا کمیابی، قدیمی بودن، زیبایی خاص و ارزش کلکسیونی پارامترهای مهم در ضرب سکه ها و تعیین قیمت آنها هستند. اما در کنار سکه طلا، شمش های طلا نیز به میزان وسیع تر توسط بانک ها و موسسات مالی ارائه می شوند. شمش ها معمولا نقش و نگار و سال ندارند و تقریبا با قیمتی نزدیک به ارزش ذاتی طلا در پک های پلمپ شده صادرکننده معامله می شوند.
در ایران روش ضرب سکه های طلا به گونه ای است که آن را بیشتر شبیه شمش می کند تا سکه! سکه های طلای ضرب شده توسط بانک مرکزی عملا محدودیتی در تعداد ضرب ندارند. نقش و نگار ساده ای دارند که به سادگی قابل تقلب و کپی کردن است و ضمنا برای بازارهای جهانی جذاب نیست. به همین دلیل تقاضای آنها محدود به بازار داخلی است. همه اینها به کنار، داستان سال سکه های طرح امامی است! بسته به بیمرامی خریدار(مغازه دار) و پول نیاز بودن فروشنده(مردم)، سکه های سال های پایین تر، گاه از ارزش ذاتی طلای آن هم کمتر خریداری می شوند. صرافی ها میگویند دلیل این کار این است که سکه های سال های پایین تر تقاضا ندارند و این سکه ها قرار است که آب شده و به مصارف دیگر برسند و این فرآیند هزینه بر است. هزینه هم فاکتور می شود برای فروشنده نگون بخت!
این که داستان عجیب سال از کجا شروع شد مهم نیست! مهم این است که این موضوع منجر به خروج وسیع سکه های قديمي تر از بازار رسمی سکه شد و راه حل این معضل هم خود تبدیل شد به یک مساله جدید: همه سکه های امامی با سال 1386 ضرب می شوند حتی اگر امسال ضرب شده باشند! حالا تا کی این عدد قرار است ادامه یابد؟ این همان مساله پیچیده جدیدی است که از راه حل قبلی زاییده شده است!!!
حالا مدتی است که رییس بانک مرکزی می گوید که یک راه حل شکست حباب سکه و کاهش قیمت، ضرب سکه با سال جدید است. ولی ایشان حواسش نیست که اگر بازارگردانی درستی را ترتیب ندهد، این ممکن است که همان بازی قبلی را تکرار کند! فاجعه از دور خارج شدن سکه های سال 1386 از بازار رسمی بدلیل سال پایین بودن و تشکیل ابرحباب پیرامون سکه با سال جدید که عرضه اش تا مدت ها بسیار محدود خواهد بود! برای شناخت امکان تشکیل ابرحباب هم به قیمت ربع سکه نگاه کنید! معامله ربع سکه به قیمت بیش از دوبرابر ارزش ذاتی طلای موجود در آن! در دنیا شاید سکه های عتیقه و بسیار بسیار خاص فقط این شرایط را تجربه کنند!
اما یک سوال: وقتی کارکرد این سکه های ساده و غیر کلکسیونی فرقی با کارکرد شمش طلا ندارند و همزمان بانک مرکزی هم مدام نگران حباب و سال سکه است، چرا این بانک شمش طلا نمی زند؟ بدون سال و با یک شماره سریال در پک های خود بانک مرکزی! مثل بسیاری از بانک ها! شاید موثر واقع شد و بساط سال 1386 هم جمع شد!
پینوشت: بیشتر بودن قیمت سکه یا شمش پک شده از ارزش ذاتی طلای آن به میزان معقول، علاوه بر ایجاد منفعت اقتصادی برای صادرکننده (اینجا بانک مرکزی)، از خروج سکه ها و شمش ها از بازار رسمی و تبدیل به انواع دیگر طلا جلوگیری می کند و یا حداقل جذابیت آن را کاهش می دهد. این نرخ مطابق با نرم جهانی در خصوص شمش طلا بسته به وزن آن، معمولا بین ۵ تا ۱۰ درصد متغییر است. در خصوص سکه طلا بسته به مشخصات اشاره شده در بالا، می تواند فراتر از این نرخ ها باشد.
✅ @karkhone