کدام بحران: کرونا یا پوپولیسم؟
ابوالفضل مظلوم‌زاده

حسن روحانی در همان جلسه‌ی ستاد ملّی مبارزه با کرونا که مدعی شد از روز شنبه، دهم اسفندماه، همه‌چیز به حالت عادی بر می‌گردد، گفت: «هراس افکنی و تلاش برای به تعطیلی کشاندن کشور، توطئه‌ی دشمنان است». در این وضعیت، و زمانی‌که اصطلاحاتی چون «جنگ بیولوژیکی» به میان می‌آید، پوپولیسم به خوبی نشان می‌دهد که مسؤولان چگونه در اوج بحران و با بالارفتن آمار جان‌باختگان، رفتار قربانی‌وار خود را رها نمی‌کنند. پوپولیسم، خودِ بحران را کنار می‌زند و به‌جای آن نمایش راه می‌اندازد، تا جایی که اصل ماجرا بی‌اهمیت ‌شود. ولی آیا واقعاً چنین است؟ پوپولیسم بر بحران کرونا در ایران سایه انداخته است؟

کرونا؛ جنگ بیولوژیکی و توطئه‌ی دشمنان؟
پوپولیسم مشتاق است که یک وضعیت عادی را بحرانی نشان دهد، یا یک بحران را به یک مسأله‌ی اخلاقی بدل کند و در انتها نتیجه بگیرد که همه‌چیز از دست دولت خارج بوده‌است. هوگو چاوز، رییس جمهور ونزوئلا، مکرراً به دسیسه‌های شوم و دست‌های پشت پرده‌ی داخل و خارج از مرزهایی اشاره می‌کرد که قرار است میراث «انقلاب بولیواری» و عظمت «سوسیالیسم قرن بیست‌ویکمی»ش را تخریب کنند. تا جایی که امکان داشت آن را متوجه الیگارشیِ متلاشی‌شده قبل از خود می‌کرد یا در صورتی که باورپذیر نبود، ایالات متحده مسبب تمام خطاها و ناکامی‌ها بود.
این معادله همیشه به کار می‌آید؛ چراکه همیشه دشمنانی وجود دارند، و آن‌ها همیشه دشمنان مردم هستند. در غیر این‌صورت، «پس چرا دقیقاً از قم؟» یا چرا «قبل از انتخابات؟» یا چرا «با هدف به حاشیه‌راندن نمایندگان معنوی و مناسک مذهبی؟»
به تعبیر یان‌ـ‌ورنر مولر، چون سیاست یک‌جور «محاصر‌ه‌ی مداوم» نشان داده‌ شده است، چه وضعیت‌های عادی و چه بحران‌ها، نمایشی تلقی می‌شوند که بعداً می‌توان در قالب یک تهدید وجودی از آن برای مشروعیت‌بخشی به حکم‌رانی پوپولیستی بهره‌برد. در حقیقت پوپولیسم تشنه‌ی نمایش و درگیرکردن احساسات عمومی است؛ زیرا به بهترین شکل ممکن می‌تواند نشان دهد که چگونه بیش‌از هر چیز، «آبروی نظام» در خطر است.
اما تکنیک توطئه‌پردازی در حکمرانی پوپولیستی می‌تواند بسیار خطرناک باشد. هر جا که نام جنگ به میان می‌آید،‌ «کشتن» یک امر عادی محسوب می‌شود. به کاربردن اصطلاحاتی همچون دشمن، و تبدیل بیمارستان‌ها به عنوان «میدان جنگ»، لاجرم یک بحران سلامتی را به یک مقوله‌ی امنیتی تبدیل کرده و اقدامات سرکوب‌گرایانه را توجیه می‌کند. به همین دلیل است که پوپولیست‌ها عاشق بحران‌ند تا از رهگذر «شرایط اضطراری» سلطه‌ی خود را تحکیم کنند.

متن کامل در زیتون:

https://www.zeitoons.com/75135