✳️ تخت پروکروستس؟! وقتی سازمان، انسان‌ها را هم‌اندازه تخت خود می‌کند
👤 دکتر امیر صادقی
✅ مقدمه
در اساطیر یونان، راهزنی به نام پروکروستس (Procrustes) مسافران را روی تخت آهنی خود می‌خواباند. اگر قد آن‌ها کوتاه‌تر از تخت بود، دست و پاهایشان را می‌کشید و اگر بلندتر بودند، قسمت‌های اضافی بدنشان را قطع می‌کرد؛ زیرا اعتقاد داشت همه باید دقیقاً با اندازه تخت او منطبق شوند.
امروز، اگرچه تخت پروکروستس دیگر وجود ندارد، اما تفکر پروکروستی در بسیاری از سازمان‌ها همچنان زنده است.
■ پروکروستیسم در مدیریت چیست؟
پروکروستیسم (Procrustean Thinking) یعنی:
> وادار کردن همه افراد به پیروی از یک الگوی ثابت، بدون توجه به تفاوت‌های فردی، استعدادها، شرایط و اقتضائات محیط.
در این نوع مدیریت، مدیر تصور می‌کند:
● همه کارکنان باید یکسان فکر کنند.
● همه باید با یک روش کار کنند.
● همه باید با یک شاخص سنجیده شوند.
● تفاوت‌ها مزاحم هستند، نه فرصت.
در حالی که سازمان‌های موفق دقیقاً برعکس عمل می‌کنند.
■ نشانه‌های مدیر پروکروستسی
● همه کارکنان را با یک معیار ارزیابی می‌کند.
● تفاوت شخصیت‌ها را نمی‌پذیرد.
● نوآوری را تهدید تلقی می‌کند.
●همه جلسات، فرآیندها و تصمیم‌ها باید مطابق سلیقه خودش باشد.
● مخالفان را حذف می‌کند، نه اینکه به حرفشان گوش دهد.
● به جای اصلاح سیستم، افراد را مقصر می‌داند.
📌 مثال
فرض کنید مدیرعامل یک شرکت بیمه اعلام کند:
> «تمام شعب کشور باید در پایان سال ۳۰ درصد رشد فروش داشته باشند.»
بدون توجه به اینکه:
● ظرفیت بازار تهران با یک شهر کوچک متفاوت است.
● ترکیب مشتریان متفاوت است.
● توان اقتصادی استان‌ها متفاوت است.
● تعداد نمایندگان متفاوت است.
⁉️نتیجه چه خواهد شد؟
❌ فشار غیرواقعی بر کارکنان
❌ گزارش‌های صوری
❌ فروش‌های غیرکیفی
❌ کاهش انگیزه
❌ افزایش ترک خدمت نیروهای توانمند
این دقیقاً همان تخت پروکروستس است.
📌 نمونه‌های دیگر
✅ آموزش یکسان برای همه کارکنان
✅ نسخه مدیریتی یکسان برای تمام شعب
✅ نظام پاداش مشابه برای مشاغل متفاوت
✅ KPIهای یکسان برای واحدهای مختلف
✅ مصاحبه استخدامی با یک الگوی ثابت برای همه مشاغل
■ پیامدهای سازمانی
🔻 کاهش خلاقیت
🔻 سرکوب استعدادها
🔻 فرار نخبگان
🔻 افزایش سکوت سازمانی
🔻 کاهش نوآوری
🔻تصمیم‌گیری‌های کلیشه‌ای
🔻 کاهش چابکی سازمان
■ راهکار مدیران حرفه‌ای
✔ مدیریت اقتضایی
✔ رهبری موقعیتی
✔ شخصی‌سازی توسعه کارکنان
✔ انعطاف در شاخص‌های عملکرد
✔ توجه به تفاوت‌های فردی
✔ طراحی سیستم متناسب با انسان، نه انسان متناسب با سیستم
■ جمع‌بندی
سازمان‌های موفق تلاش نمی‌کنند کارکنان را هم‌اندازه «تخت» خود کنند؛ بلکه تخت سازمان را متناسب با ظرفیت انسان‌ها طراحی می‌کنند.
● به تعبیر پیتر دراکر:
> «هدف مدیریت، تبدیل نقاط قوت افراد به عملکرد و بی‌اثر کردن نقاط ضعف آن‌هاست.»
بنابراین، هنر مدیریت در یکسان‌سازی انسان‌ها نیست؛ بلکه در بهره‌گیری هوشمندانه از تفاوت‌های آن‌هاست.