پول طبیعی الزاماً دارای دو مشخصه است: اول از همه اینکه جدا از کاربرد پولیاش، به خودی خود ارزشمند باشد و بهعلاوه از نظر فیزیکی هم برای قرار گرفتن بهعنوان واسطه مبادله مناسب باشد. پولهای گذشته که تا به حال به آن اشاره کردهایم (تنباکو، میخ، پارچه، طلا، نقره و...) همگی ارزش مقدم بر ارزش واسطهای خود(ارزش مقدم) را از مصرف کسب کردهاند. حتی در مورد فلزات گرانبها هم به همین ترتیب است. درست است که این فلزات در طول مصرف مانند تنباکو از بین نمیروند، با این حال بهعنوان جواهرات، زیور آلات و یا در صنعت مورد مصرف قرار میگیرند. ❃ در عین حال پولهایی هم هستند که ارزش مقدم خود را از مصرف کسب نمیکنند. مهمترین موارد از این دست، پولهای کاغذی و الکترونیکی هستند که در ادامه به آنها خواهیم پرداخت. اما قبل از آن میتوان به پول اعتباری نیز اشاره کرد. همانطور که از نامش پیداست، پول اعتباری زمانی بهوجود آمد که ابزارهای مالی در تبادلات غیرمستقیم بهکار گرفته شدند. مثلاً فرض کنید جَک ده اونس نقره برای یک سال به مایک قرض میدهد و در مقابل مایک به او یک برگه «م.ب.ت» (من بدهکار توام) میدهد. ❃ و علاوهبراین فرض کنید «م.ب.ت» برگهای است که در آن نوشته شده «من به دارنده این برگه ۱۰ اونس نقره در موعد پرداخت ده ژانویه بدهکارم(امضا)». حال جک سعی میکند که از این برگه بهعنوان واسطه مبادله استفاده کند. اگر خریداران این برگه هم به حرفهای مایک مبنی بر برگرداندن اعتبار وعده داده شده اعتماد داشته باشند، این برگه میتواند واسطه مبادله باشد. اگر مایک نزد عدهای به نیکی شهرت داشته باشد، احتمالاً آن افراد این نوشته را بهعنوان وجه پرداختی به ازای کالاها و خدماتشان قبول خواهند کرد. به این ترتیب «م.ب.ت» مایک تبدیل به پول اعتباری میشود. ❃ پول اعتباری هیچگاه نمیتواند گردشی که پولهای طبیعی دارند داشته باشد. دلیل آن هم این است که این نوع پول با ریسک عدم پرداخت بدهی همراه است. در تبادلات نقدی ارزش بلافاصله جابهجا میشود. اما ارائهدهنده یک «م.ب.ت» ممکن است ورشکست شود و در این شرایط، «م.ب.ت» فقط یک تکه کاغذ خواهد بود. ❃ پس با این تفاسیر پول اعتباری تنها زمانی گردش بیشتری خواهد یافت که این اعتبار عنوان پول کالایی را داشته باشد، یا شهرت ارائهدهندهی آن باعث اطمینان باشد و یا زمانیکه باید سرمایههای مورد نیاز دولت برای یک جنگ بزرگ بهسرعت تامین شود. در زمانهای دور پول اعتباری در اشکال دیگری غیر از کاغذ هم ارائه میشده است. برای مثال در قرن نهم، «م.ب.ت»هایی از جنس چرم به مراتب بهعنوان پول مورد استفاده قرار میگرفته است. ❃ پول اعتباری تنها نوعی اشتقاقی از پول است و ارزش خود را از پرداخت مورد انتظار آینده به یک کالا مییابد. از این جهت با پول کاغذی که خودش ارزشگذاری میشود، به طور کلی متفاوت است. همین مورد ما را به موضوع بعدی میرساند. - پول کاغذی و بازار آزاد تا اینجا برای تبیین مباحثمان به صورت خاص به فلزات گرانبها پرداختیم چراکه در تاریخ، فلزات گرانبها پول بازار آزاد بوده اند و همینطور چون تا به امروز هیچ کالای دیگری بهعنوان واسطه مبادله تا این حد مناسب به نظر نرسیده است. اما اینکه طلا، نقره و مس بهترین پولهای موجود هستند با این واقعیت که امروزه هیچ کشوری در جهان از آنها به عنوان واسطه مبادله استفاده نمیکند، در تناقض است. در مقابل تمام کشورها از پول کاغذی استفاده میکنند. به نظر میرسد این تجربه جهانی به این نکته دلالت دارد که پول کاغذی حداقل به سه دلیل حتی از فلزات گرانبها هم سودمندتر است: ۱- هزینه تولیدشان به مراتب کمتر است. ۲- مقدار آن را میتوان بهراحتی برای برآورده کردن نیازهای بازار تعدیل کرد. ۳- مقدار آن را میتوان به راحتی برای تثبیت ارزش واحد پول تعدیل کرد. قبل از اینکه به صورت جزئی به تحلیل بیشتر فواید گفته شده بپردازیم، باید یک سوال به مراتب پایهایتر را مورد نظر قرار دهیم که آیا پول کاغذی در درجه اول پدیدهای بازاری بوده است. آیا وجود خود را مدیون انتخاب آزادانه کاربران پول است یا رجحانی قانونی که برایش قائل شدند؟ اگر مورد اول باشد بهنظر نمیرسد بتوان ایرادی به پول کاغذی گرفت. اما اگر وجود آن برآمده از اجبار و تحمیل باشد، میتوان آن را تجاوز به حقوق مالکیت دانست و باید بهدقت فواید گفته شده برای آن را مورد بررسی قرار دهیم.