✳️ «نعشه» یا «نشئه»؟

❇️ اصل واژه /نشئه/ است و فعل ناقص عربی از ریشه ی «نشو» ینشی /نَشواً/نُشوَتً: مست شد.

◀️ در شعر فارسی هر دو صورت آن (نشئه/نعشه) مضبوط است.

نوشخواری بود و نعشه معتاد هنوز
بیست سال است بهار از سرما رفته ولی
شهریار

همین بیت در نسخه چاپی انتشارات نگاه 1380«نشئه» ضبط شده.

سیاله ی نعشه دودش در رگ و اعصاب
آن گونه که بهبود دود در تن رنجور
شهریار.

بینم شب و روز با جلالت
وز نعشهٔ چَرس در خیالت
محمد تقی بهار.

◀️ اما هر چه در شعر فارسی به دوره های پیشین و کهن برمی گردیم ضبط «نعشه» را نمی بینیم:
وقت است که از نگاه گرم ساقی
چون نشئه به بال باده پرواز کنم.
خاقانی

طلب کن نشئه زان ساقی که بیمی چشم خوبان را
به قدر هوش ما گه مست و گه مخمور میدارد.
محتشم کاشانی

بیدل دهلوی این واژه را با بسامد بالایی در شعرش آورده:

سخت پابرجاست دور نشئهٔ مخموری‌ام
چون‌کمانم باید از خمیازه رنگ خانه ریخت
بیدل دهلوی.

◀️ فرهنگ بزرگ سخن در مدخل «نعشه» آن را تلفظ عامیانه /نشئه/ دانسته و بیت شهریار را مثال زده:(سیاله نعشه دودش در...)

◀️ در فرهنگ عامیانه فارسی استاد نجفی از واژه «نعشه» خبری نیست و هر جا از ادبیات داستانی نمونه آورده ضبط اصل واژه دیده می شود:نشئه.

"ویلیام از حرفهای اسمال نشئه شده بود و مرتباً لبخند می زد."(اسمال،به نقل از فرهنگ فارسی عامیانه.)

◀️ احتمال می رود تلفظ عامیانه و مقلوب این واژه در اواخر دوره قاجار روی داده باشد. چون رد پای واژه /نشئه/ حتی در شعر فروغی بسطامی از شعرای همین دوره هم دیده می شود:

گوشه چشمش اگر نشئه ندادی می را
یک جهان مست به هر گوشهٔ می‌خانه نبود
فروغی بسطامی

❇️ نگارش و تحقیق: دکتر محمود علی اصغری، گروه ادبیات کشور

@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan