ریشه کلمه «کاپیتال» (Capital) به معنای «سر» (Head) برمیگردد و از زبان لاتین میآید. ریشه کهن: این کلمه در نهایت به ریشه باستانی هندواروپایی kaput- میرسد که معنی «سر» را داشته است . از همین ریشه، معانی مختلفی برای کلمهی Capital در طول تاریخ شکل گرفته است که همگی به نوعی با مفهوم «سر»، «اصلی» یا «اول» در ارتباط هستند: پایتخت (شهر اصلی): به شهری گفته میشود که مرکز و «سر» حکومت است. سرمایه (مال اصلی): در امور مالی و اقتصادی، به «اصل» پول یا داراییای گفته میشود که برای کسب سود به کار میرود. این معنا از قرن ۱۳ میلادی در تجارت اروپا رواج پیدا کرد . حرف بزرگ: به حرفی که در «سر» یک کلمه یا جمله میآید، حرف بزرگ یا Capital میگویند . مجازات اعدام: به جرمی که مجازات آن مرگ و از دست دادن «سر» است، جنایت سرمایه ای یا Capital crime گفته می شود .
بر اساس شواهد تاریخی، میتوان گفت «کاپیتال» و «کاپیتالیسم» توسط افراد مشخصی ابداع نشدند، بلکه حاصل یک تحول تدریجی در زبان و اندیشه بودهاند. استفاده از واژهی "capital" به معنای امروزی (سرمایه یا اصل پول) برای اولین بار در انگلستان و حدود سال ۱۶۱۱ ثبت شده است . ریشه این تحول: این معنا از اصطلاح "capital grant" (اعطای زمین از سوی پادشاه) ریشه گرفته است. این اعطا به معنای بخشش "اصلی" یا "سرانه" (از ریشه لاتین caput به معنای سر) بود که پایه و اساس یک ملک یا دارایی جدید محسوب میشد و به مرور به هر نوع "سرمایهی اصلی" یا "صندوق اولیه" تعمیم داده شد . بنابراین، "کاپیتال" ابتدا در قرن هفدهم در بستر تجاری و حقوقی انگلستان، معنای اقتصادی مدرن خود را پیدا کرد .
واژه "capitalism" برای اولین بار در سال ۱۸۵۰ توسط لوئی بلان (Louis Blanc)، سوسیالیست فرانسوی، در کتاب خود به نام سازمان کار به کار رفت. همزمان: در همان سال، پییر-ژوزف پرودون، دیگر اندیشمند سوسیالیست فرانسوی، نیز این واژه را در مکاتبات خصوصی خود به کار برد .
نکته جالب توجه این است که کارل مارکس در آثار اصلی خود مانند "مانیفست کمونیست" و "سرمایه"، به ندرت از این واژه استفاده کرد و بیشتر از ترکیباتی مانند "شیوهی تولید سرمایه داری" بهره میبرد .