گنجشککُشان مائو
| مهدی تدینی
باید موشها و مگسها و پشهها و گنجشکها را کشت! این از ابتکارات مائو در دوران «جهش بزرگ به جلو» بود. هدف اصلی این بود که محصولات کشاورزی بیشتر شود و برای این منظور کارزارهایی برای موشکشی و پشهکشی، مگسکشی و گنجشککشی به راه انداخت.
یوچییِن کوئان نویسندۀ آلمانیِ چینیتبار: روزی را به یاد میآورم که همۀ مردم هیچ کاری نداشتند جز این که با قابلمه و سنج و با هر چیز ممکن دیگری که بتوان با آن سروصدا ایجاد کرد به خیابانها آمدند، در میدانها این سو و آن سو میدویدند تا گنجشکها را بترسانند. تمام روز آنقدر سروصدا کردند تا پرندهها هیچ جا نمیتوانستند بنشینند و در نهایت [از خستگی] میمردند و بر زمین میافتادند. در آن روز میلیونها پرنده کشته شد و همۀ ما به این کار افتخار میکردیم… تازه بعدها فهمیدیم پرندههایی که در شهرها زندگی میکردند همیشه در شهر میماندند و نمیتوانستند به کشتزارها آسیبی بزنند. نتیجه برعکس شد: چون علاوه بر گنجشکانِ غلهخوار سایر پرندگان هم مرده بودند در پی آن حشرات بلای جانمان شدند.
ارتش دستور یافت میدان تیانآنمن را که اکنون بیش از یک میلیون نفر در آن حضور داشتند پاکسازی کند. نقل میکنند دنگ گفته بود: «دویست کشته بیست سال برای چین صلح میآورد!» شمار تلفات اعلامشده بسیار متفاوت است. دولت از ۲۰۰ کشته سخن میگفت و رسانههای غیردولتی از چند هزار. در گزارش عفو بینالملل نیز تعداد کشتهها از چند صد تا چند هزار اعلام شد.
چینی که امروز میبینیم دیگر هیچ شباهتی به چین مائو ندارد. بخش بزرگی از این تغییر به آوازۀ دولتمردی دیگر به نام دِنگ شیائوپینگ گره خورده است.
دنگ با اجرای ایدۀ مدرنسازی چهارگانه که چو اِنلای مبدعش بود (یعنی مدرنسازیِ کشاورزی، صنایع، دفاع و علم و فناوری) اصلاحاتی فراگیر را آغاز کرد و جامهای مدرن و سرمایهدارانه بر قامت چین پوشاند. نتیجۀ این اصلاحات خیرهکننده بود: چین از ۱۹۷۸ تا ۲۰۱۳ با میانگین رشد اقتصادی سالانه ۹.۵ درصد رشد کرد. تولید ناخالص داخلیِ واقعی چین از ۱۹۷۸ تا ۲۰۱۴، «چهلوهشت برابر» شد (تولید ناخالص «واقعی» یعنی تولید ناخالص داخلی با کم کردن نرخ تورم سالیانه).
کلینتون میگفت مسئله این نیست که چین فقط کالاهای آمریکایی بیشتری وارد خواهد کرد، بلکه «چین میپذیرد آزادی اقتصادی که یکی از گرامیترین ارزشهای دموکراسی است، وارد کشورش شود». خیال کلینتون این بود که «آزادی اقتصادی» به «آزادی سیاسی» منجر خواهد شد. او میگفت: «چین هر قدر اقتصاد خود را آزادتر کند، پتانسیل مردمِ خود را بیشتر آزاد میکند و وقتی افراد این قدرت را داشته باشند که علاوه بر رویاپردازی بتوانند رویاهای خود تحقق بخشند، خواستار [حق] بیان بیشتری خواهند شد.» زهی خیال باطل!
✅ @karkhone