#الف

🔺« اون بنزینه که... »!

تحریریۀ جامعه‌نو: در دهۀ ۶۰ چند آدمِ مطمئن به شورای سردبیریِ روزنامۀ اطلاعات تزریق شدند. یکی از آن‌ها «سید احمد سام» بود که مدتی نفر اصلیِ شورا شد؛ یک اعجوبۀ ایدئولوژی که فکر می‌کرد اعضای تحریریه حتماً با جمهوری اسلامی مخالف‌اند و او باید جلوی موذی‌گریِ آن‌ها را در مطالب روزنامه بگیرد. یکی از شاهکارهایش که نمایانگرِ ماهیت اوست، ویرایشِ یک شعر است. روزی مرحوم ‌مسعود محمودی، از اعضای تحریریه، شعری از دختری نوجوان برای صفحۀ جوانه‌ها انتخاب کرد. این صفحه، ابتکار محمودی بود و آثاری که نوجوانان می‌فرستادند چاپ می‌کرد تا گرایش به ادبیات را بین جوانان و نوجوانان ترویج دهد. از صفحه استقبال می‌شد و سبب وحشت هر سانسورچیِ کم‌دانشی بود که می‌ترسد در قالب شعر و داستان، طعنه یا توطئه‌ای نثار جمهوری اسلامی شود!
الغرض، شعر آن دختر نوجوان بیت‌مانندی در پایان داشت که می‌گفت: «آن‌که با شب در ستیزه، اذان است و نماز است و سپیده.» این آقا، در کنکاش‌های پیگیرانه برای یافتن رگه‌های توطئه و خیانت، حدس زد کلمۀ «سپیده» حتماً به‌جای «سپیدۀ صبحگاهی»، اشاره به شورش یا کودتا یا انقلاب تازه‌ای دارد و در ویرایشِ (!) صفحۀ آمادۀ چاپ، «سپیده» را به «توحیده» تغییر داد. زورش هم زیادتر از مسئول ‌صفحه بود که می‌گفت دخترک مرا به خاطر این کار نفرین می‌کند و حتماً چشمۀ ذوقش می‌خشکد.
این جریان را برای آشنایی با فضا گفتم. اصل مطلب شاهکار دیگری است. در متنِ یک مقاله چند بار به انقلاب ایران اشاره می‌شد و نویسنده، کلمۀ اسلامی را (می‌دانم که به سهو) نیاورده بود. این جناب که بعداً به پاسِ این خدماتِ مشعشع در دفترِ لندنِ روزنامۀ اطلاعات مستقر شد، این توطئۀ خباثت‌آمیز را هم کشف کرد و به حروف‌چین گفت بعد از هر کلمۀ انقلاب، یک اسلامی بگذارد! غافل از این‌که در مقاله یک بار هم عبارت انقلاب اکتبر آمده بود و ترکیبِ مسخرۀ «انقلاب اسلامی اکتبر» تا مدت‌ها اسباب خندۀ تحریریه شد.
داستان تکیه بر یک واژه و اصرار بر جا دادنِ یک عبارتِ تأکیدی در کنار کلمه‌ای دیگر، دائماً در ایران تکرار می‌شود. یکی از موارد به‌یادمانده‌اش در اخبار تلویزیون و یک عمل جراحی در اواخر عمر مرحوم آیت‌الله خمینی بود. معلوم نیست کدام مصلحت‌اندیشِ شیرپاک‌خورده‌ای دستور داد در خبرنویسی دربارۀ این عمل جراحی، حتماً به موفقیت‌آمیز بودن آن تأکید شود. «عمل موفقیت‌آمیز» زیاد شنیده می‌شد و یک بار هم شد: «...بعد از خروج از اتاق عملِ موفقیت‌آمیز». خط‌دهندگانِ خبرنویسی دستگاه تبلیغات این جمهوری به طرز شگفت‌آوری نابغه‌اند!
تازه‌ترین خبرنویسی هنرمندانه، قضیۀ ارسال سوخت به لبنان است. آغازِ ماجرا بی‌دولتی و ورشکستگیِ لبنان بود که پول خرید سوخت نداشت. جمهوری اسلامی با ارسال سوخت از طریق حزب‌الله، با یک تیر چند نشان زد: هم اعتبار حزب‌الله را نزد غیرشیعیانِ لبنان بالا برد، هم پول رساندن به حزب‌الله را (که به دلیل تحریم‌ها فوق‌العاده مشکل شده است) آسان کرد و هم به‌جای دلار و یوروی کمیاب در دست ایران، سوختی را ارسال کرد که فروش آن به علت تحریم، بسیار مشکل است. مکانیسم اِعلامی نیز همین را نشان می‌دهد: طبق اخبار رسمی، این سوخت فروخته شده است و آن را تجّار لبنانی خریده‌اند و پولش را هم به لیرِ لبنان می‌دهند. ساده‌ترین پوشش است بر این‌که سوخت به حزب‌الله داده شده است تا توزیع کند و بهرۀ سیاسی ببرد و پولِ آن را هم به زخمِ گرفتاری‌هایش بزند. تنها مشکلی که این وسط به ذهن رسیده، افکار عمومی داخلی است که در فضای نه گفتن به غزه و لبنان است و باید «یک‌جور‌ی» به آن جهت داد. این بار، کلمۀ نجات‌بخش عبارت «فروخته شده» است! امکان ندارد خبرِ رسیدنِ سوخت به لبنان و شادیِ مردمِ آن و ناکامیِ آمریکا پخش شود و هر جا عبارت «سوخت ایران» می‌آید در وسطش یک زائدۀ ناچسبِ «خریداری شده از» نیاورند. البته این تأکید فراوان و زور زدن و قسم خوردن، خودش گویای اصل ماجراست: حکومت نگران است بخش اعظم جامعه، این کمک به حزب‌الله را نپذیرد و البته، نگرانی بی‌موردی نیست.
فقط آمریکا به "فروخته شده به" ونزوئلا، واسرائیل به"خریداری شده از" ایران برای لبنان گیرنمیدهند و زهرشان را نخواهند ریخت، حتی ایرانیان هم به شیوۀ کمک‌های خارجیِ ایران معترض‌اند. شایدسوخت دادن به این‌وآن به مصلحت سیاست خارجی باشد اماهمراه آن خوب است به فکرتوجیه بهتر جامعه، امنیت بنزینی امروز وسوخت نیرو گاه‌ها درزمستان هم باشیم.

از واکنشِ جامعه نسبت به ولخرجی‌ها واهمه است؟ خب بهتر است تجدیدنظری در علایق حکومتی شود. موقعیتِ منطقه شکننده و روابط خارجی‌ ایران از آن هم نااستوارتر است. به‌زودی دورۀ آزمایشِ وفای دوستانِ در زمان ضربه دشمنان فرا می‌رسد و در آن روز، باید دید توصیف اوضاع با کدام کلمات اضافی همراه می‌شود!

🆔 @jameeno