شکست بازار: چرا برخی خدمات بدون وجود بوروکرات‌های دولت تولید نمی‌شوند؟
ساموئلسون نویسنده یکی از محبوب‌ترین کتب مرجع اقتصاد اشاره میکند که نظام بازار آزاد در برخی موارد در رفع نیازهای عمومی با شکست مواجه میشوند. بر اساس مدل‌های ریاضی پیشرفته، زمانی که منفعت یک پروژه به جمع میرسد و محدود کردن آن منافع صرفا به پول دهندگان مشکل است، با وضعیت تراژدی منبع مشترک یا مساله «مفتخورها» مواجه می‌شویم. به این معنی که افراد میبینند چه پول بدهند و چه ندهند از منافع پروژه بهره مند میشوند لذا منتظر میمانند تا بقیه کار را بکنند و آنان از نتیجه استفاده کنند. این مساله باعث میشود که مثلا جاده سازی که منافع آن به همه شهر میرسد یا نصب چراغ در اسکله که منافع آن به همه کشتی‌ها میرسد در بازار آزاد شکست خورده و بدون وجود دولت مردم از چنین خدماتی محروم شوند.
این استدلال طی بیش از نیم قرن در مراجع اصلی اقتصاد تدریس شده و مبنای وجود مفهومی به نام خدمات دولتیست. اگر بازار آزاد در تولید ناتوان بماند چاره ای جز سپردن کار به دولتیان نیست.
این استدلال بر تحقیقات و مدل‌های سنگین ریاضی برندگان نوبل در دانشگاه‌های برتر دنیا مثل ام آی تی و اکسفورد استوار است. اما بر مشاهده واقعیت استوار نیست. شاید باورتان نشود هیچکدام ازین اساتید نیازی به تطبیق تئوری خود با واقعیت حس نمیکردند. تفکر زیربنایی آن است که بازیگران خصوصی از توان درک منفعت کشیدن جاده برای شهر خود ناتوانند و تا ابد با اینکه میبینند یک پروژه عمرانی سودآور ممکن است به خاطر وجود مفتخورها از آن سر باز خواهند زد و خلاقیتی برای کنترل مفتخورها نیز به خرج نخواهند داد.
بعدها اقتصاددانانی پیدا شدند که تصمیم گرفتند به دنیای واقعی نگاه کنند. بررسی‌های ساده‌ای که انجام شد یک اشکال کوچک در این استدلال پدیدار کرد: در دنیای واقعی قرن‌ها جاده‌های خصوصی بدون مشکل ساخته شده. در تاریخ امریکا، صرفا در سه دهه اول قرن ۱۹ام، ۱۰ هزار مایل جاده خصوصی در شهر‌های تازه تاسیسی که همه در آنجا درک میکردند ساختن این جاده آینده‌شان را تضمین میکند ساخته شد. کسانیکه کمک نمیکردند با فشار اجتماعی مواجه میشدند و یا توسط ایستگاه‌های پرداخت شناسایی میشدند و حق استفاده از جاده را نداشتند.
ایده‌ی شکست بازار به یک مشکل لحظه‌ای استاتیک نگاه میکند، تصمیم می‌گیرد بازار به طور ایده‌آل کار نمیکند، فرض میکند دولت به طور ایده‌آل کار خواهد کرد، و نهایتا توصیه میکند آن بخش از اقتصاد راهی جز مدیریت دولتی ندارد. در این مسیر دینامیک و تحولات در بستر زمان، خلاقیت انسان و کارآفرینی را نادیده می‌گیرد. پیدا کردن نمونه‌های شکست بازار در دنیای واقعی بسیار مشکل است اما برای خود محقق یک فایده دارد که با حمایت‌های مالی و معنوی دولتیان مسیر شغلی‌اش را هموار میسازد.
ادامه مطلب
✅ @karkhone
ساموئلسون نویسنده یکی از محبوب‌ترین کتب مرجع اقتصاد اشاره میکند که نظام بازار آزاد در برخی موارد در رفع نیازهای عمومی با شکست مواجه میشوند. بر اساس مدل‌های ریاضی پیشرفته، زمانی که منفعت یک پروژه به جمع میرسد و محدود کردن آن منافع صرفا به پول دهندگان مشکل است، با وضعیت تراژدی منبع مشترک یا مساله «مفتخورها» مواجه می‌شویم. به این معنی که افراد میبینند چه پول بدهند و چه ندهند از منافع پروژه بهره مند میشوند لذا منتظر میمانند تا بقیه کار را بکنند و آنان از نتیجه استفاده کنند. این مساله باعث میشود که مثلا جاده سازی که منافع آن به همه شهر میرسد یا نصب چراغ در اسکله که منافع آن به همه کشتی‌ها میرسد در بازار آزاد شکست خورده و بدون وجود دولت مردم از چنین خدماتی محروم شوند.
این استدلال طی بیش از نیم قرن در مراجع اصلی اقتصاد تدریس شده و مبنای وجود مفهومی به نام خدمات دولتیست. اگر بازار آزاد در تولید ناتوان بماند چاره ای جز سپردن کار به دولتیان نیست.
این استدلال بر تحقیقات و مدل‌های سنگین ریاضی برندگان نوبل در دانشگاه‌های برتر دنیا مثل ام آی تی و اکسفورد استوار است. اما بر مشاهده واقعیت استوار نیست. شاید باورتان نشود هیچکدام ازین اساتید نیازی به تطبیق تئوری خود با واقعیت حس نمیکردند. تفکر زیربنایی آن است که بازیگران خصوصی از توان درک منفعت کشیدن جاده برای شهر خود ناتوانند و تا ابد با اینکه میبینند یک پروژه عمرانی سودآور ممکن است به خاطر وجود مفتخورها از آن سر باز خواهند زد و خلاقیتی برای کنترل مفتخورها نیز به خرج نخواهند داد.
بعدها اقتصاددانانی پیدا شدند که تصمیم گرفتند به دنیای واقعی نگاه کنند. بررسی‌های ساده‌ای که انجام شد یک اشکال کوچک در این استدلال پدیدار کرد: در دنیای واقعی قرن‌ها جاده‌های خصوصی بدون مشکل ساخته شده. در تاریخ امریکا، صرفا در سه دهه اول قرن ۱۹ام، ۱۰ هزار مایل جاده خصوصی در شهر‌های تازه تاسیسی که همه در آنجا درک میکردند ساختن این جاده آینده‌شان را تضمین میکند ساخته شد. کسانیکه کمک نمیکردند با فشار اجتماعی مواجه میشدند و یا توسط ایستگاه‌های پرداخت شناسایی میشدند و حق استفاده از جاده را نداشتند.
ایده‌ی شکست بازار به یک مشکل لحظه‌ای استاتیک نگاه میکند، تصمیم می‌گیرد بازار به طور ایده‌آل کار نمیکند، فرض میکند دولت به طور ایده‌آل کار خواهد کرد، و نهایتا توصیه میکند آن بخش از اقتصاد راهی جز مدیریت دولتی ندارد. در این مسیر دینامیک و تحولات در بستر زمان، خلاقیت انسان و کارآفرینی را نادیده می‌گیرد. پیدا کردن نمونه‌های شکست بازار در دنیای واقعی بسیار مشکل است اما برای خود محقق یک فایده دارد که با حمایت‌های مالی و معنوی دولتیان مسیر شغلی‌اش را هموار میسازد.
ادامه مطلب
✅ @karkhone
Comments
Be the first to add a comment
Log in to comment