۵ شایعه رایج در فضای مجازی
۱. مرگ چهرههای مشهور:
شاید یکی از رایجترین شایعات در دنیای مجازی، انتشار دروغین مرگ چهرههای مشهور و شناختهشده باشد. این پدیده در کشورهای غربی بهویژه آمریکا رواج بسیاری داشته و متاسفانه در سالهای اخیر در ایران نیز روند رو به افزایشی داشته و بارها خبر فوت هنرمندان، بازیگران، فوتبالیستها، رجل سیاسی و ... منتشر شده است.
این امر به صورتی شایع شده که اخیرا با فوت یک شخصیت معروف و محبوب جامعه، بیشترین تلاشهای خبرنگاران صرف گرفتن تاییدیه موثق برای خبر فوت وی میشود.
دلیل این رفتار را جامعه شناسان در شهرت و سعی و رقابت افراد و رسانهها برای پوشش خبری اخبار مربوط به چهرههای معروف و شناختهشده میدانند. برای مقابله با این روند و جلوگیری از حضور در چرخه انتشار خبر مرگ افراد، میتوان از اطلاعات مندرج در خبرگزاریهای شناختهشده و معتبر استفاده کرد.
۲. پیامهای جعلی با محتواهای برانگیزنده احساس:
این نوع از شایعات پیشتر در سرویسهای رایانامهای (ایمیل) رایج بوده و اخیرا در شبکههای اجتماعی شیوع بیشتر و وسیعتری یافتهاند. عموما این پیامها شامل مطالبی
نظیر
کمک به یافتن کودک گمشده
و یا کودک آسیبدیده
و حتی عکس خانم های ربوده شده
با درخواست بازنشر مطلب هستند که با برانگیختن احساسات مخاطب سعی در پخش این خبر جعلی دارند.
باید گفت که با اطلاعرسانیهای صورت گرفته از جانب رسانههای گوناگون این مورد از شایعات کاهش محسوسی خواهد داشت و کاربران دیگر مانند قبل در دام انتشار اخبار جعلی از ایندست نمیافتند.
برخی از این مطالب جعلی حاوی شماره های افرادی است که اصلا از موضوع با خبر نیستند و تماس هابه شماره انان باعث مزاحمت انان می گردد. که لزوم اجتناب از انتشار آنها را بیش از پیش بااهمیت میسازد.
۳. شایعات انتخاباتی:
مسائل انتخاباتی از مهمترین و حساسترین مسائل سیاسی جامعه هستند. به دلیل اهمیت و حساسیت موضوع و توجه افکار عمومی به آن اخبار مربوط به انتخابات با سرعت بسیار زیادی بهویژه در شبکههای اجتماعی انتشار یافته و موجب تحریک جریانها و افراد میشود.
در این میان بسیاری از اخبار جعلی نیز توسط افراد و گروههای مختلف منتشر میشوند که میتوانند زمینهساز ناآرامیهای اجتماعی و سیاسی شوند.
.
۴. اخبار کذب در مورد شبکههای اجتماعی:
اخیرا یکی از موارد رایج شایعات در شبکههای اجتماعی، ایجاد تردید و شائبه در مورد خود شبکههای اجتماعی است.
یکی از مثالهای این اخبار، رواج شایعه پرداخت حق عضویت کاربران (مگر با انجام اقدام خاصی که خود میتواند با مقاصد فریبکارانه و مخرب همراه باشد) در هنگام فعالیت در شبکههای اجتماعی و یا فروش اطلاعات شخصی کاربران توسط این شبکهها است.
باید توجه شود بههرحال فعالیت در شبکه اجتماعی و نشر اطلاعات میتواند مورد سوءاستفاده واقع شود، لذا حصول اطمینان از صحت و شایستگی شبکه اجتماعی و اعتماد به آن لازمه فعالیت در آن است.
۵. شایعات مربوط به خطرات:
این مورد را میتوان یکی از تاثیرگذارترین پدیدههای اجتماعی حاصل از شبکههای اجتماعی دانست.
«زلزله سنگین تهران»، «آلودگی و مسموم بودن دلسترها»، «آلودگی آبمعدنی و زمانبندی آب شهرها»، «خرماهای مسموم شده داعش و نوشابههای فلجکننده»، «نوشابههای مرگبار و کالباسهای فلجکننده»، «اسیدپاشی در میدان هفتتیر»، «امروز صبح بهصورت دوست دخترخالهام در میدان توحید اسیدپاشی شد» و «پزشکان میگویند مصرف قند باعث ازکارافتادن ریهها خواهد شد»، ازجمله شایعات اجتماعی در شبکههای مجازی هستند که هرروز نیز دامنه وسیعتری از منظر تاثیرگذاری و ایجاد مسائل و چالشهای گسترده اجتماعی، فرهنگی و حتی سیاسی مییابند.
این پدیده موجب ایجاد نگرانیهای گسترده اجتماعی و تشویش افکار عمومی میشود و در حالت شدیدتر میتواند موجب بروز ناامنیها و بیاعتمادیهای گسترده نسبت به نهادهای دولتی شوند.
چه باید کرد؟
استفاده از عقل سلیم و قدرت تحلیل یکی از ابزار مقابله با شایعات در شبکههای اجتماعی است. دروغ بودن برخی از اخبار و شایعات بهویژه در حوزه سلامت و مسائل فردی بهقدری واضح و روشن است که بازنشر آنها توسط افراد نشان از عدم دقت کارب ان است.
محققان حوزههای علوم اجتماعی پیشنهاد میکنند همیشه در مواجهه با خبری که ظن شایعه به آن دارید، از خود سوال کنید: «چه کسی از انتشار این خبر سود میبرد؟». در بسیاری از موارد به راحتی منشا خبر و علت پخششدن آن معلوم میشود و شایعهبودن خبر را مشخص میسازد.
البته در بسیاری از موارد، شایعات ناشی از شوخی ساده فرد یا افرادی است که شایعهپراکنی آنها به طور اتفاقی فراگیر میشود.
رویکرد دیگر نیز مراجعه به خبرگزاریهای رسمی و معتبر برای بررسی صحتوسقم خبر است.
@molavi_asar_o_afkar@ferdosesokhan