جهان به‌سوی جنگ سرد جدیدی می‌رود که سلاحش فناوری اقتدارگرایانه است

|تِیت رایان‌موزلی
منتشر شده در ام آی تی تکنولوژی ریویو


علیرغم اطمینان بخشی‌های رئیس‌جمهور بایدن در جلسۀ سازمان ملل متحد که ایالات متحده به‌دنبال جنگ جدیدی نیست، جنگ سرد جدیدی بین اقتدارگراها و دموکراسی‌های جهان در حال شکل‌گیری است – و فناوری هم بر آتشش می‌دمد.
هفتۀ گذشته، ایران، ترکیه، میانمار و چند کشور دیگر به‌سوی عضویت کامل در سازمان همکاری شانگهای قدم برداشتند، اتحادی اقتصادی و سیاسی به رهبری رژیم‌های اقتدارگرای چین و روسیه.
این گروه که در سال 2001 شکل گرفت، سریعاً به یکی از مهم‌ترین نیروهای سیاست جهانی تبدیل شده و نشان داده است که بخش بزرگی از آیندۀ راهبردی‌اش را فناوری تشکیل می‌دهد. اگرچه بخش عمدۀ تمرکز سازمان همکاری شانگهای بر توسعۀ منطقه‌ای مانند راه‌آهن و توافق‌های تجاری است، این سازمان از بازیگران مهم تکثیر فناوری‌های کنترل اجتماعی هم بوده است که کارشناسان خارجی آن را «اقتدارگرایی دیجیتال» می‌نامند.
بر اساس پژوهش‌ها، اکثر کشورهای عضو سازمان همکاری شانگهای، و دیگر کشورهای اقتدارگرا، با افزایش نظارت دیجیتال گسترده بر شهروندان و کنترل گفته‌های افراد، به‌سرعت به‌سوی نقض بیشتر حقوق دیجیتال می‌روند.
البته دموکراسی‌ها هم از فناوری نظارتی استفاده می‌کنند. ایالات متحده یکی از کشورهایی است که بیشترین میزان نظارت در آن وجود دارد و اکثر فناوری نظارتی‌اش را هم از چین می‌خرد. اما روابط تجاری فناوری میان کشورهای اقتدارگرای سرتاسر جهان – کشورهای عضو سازمان همکاری شانگهای و متحدانش – به‌سرعت عمیق‌تر می‌شود و چنین کشورهایی برای کنترل اجتماعی دیجیتال از کتاب راهنمای مشابهی استفاده می‌کنند.
منظورمان از «اقتدارگرایی دیجیتال» چیست؟
چهار سال پیش، خانۀ آزادی، گروه غیرانتفاعی پژوهشی و مدافع دموکراسی جهانی، در گزارش سالانه‌اش دربارۀ وضعیت آزادی و اینترنت در سال 2018 بر «رشد اقتدارگرایی دیجیتال» تمرکز کرد. این گزارش «اقدامات دولت‌ها برای کنترل شهروندانشان از طریق فناوری را اقتدارگرایی دیجیتال می‌نامد؛ اقداماتی که مفهوم اینترنت را به‌عنوان موتور آزادی‌بخش انسان وارونه می‌کند.» از آن موقع به بعد، این مسئله وجه تمایز معمول ایالات متحده و چین در جنگ قدرت در حوزۀ فناوری بوده است.
محققان خانۀ آزادی کوشیده‌اند این پدیده را در گزارش سالانه‌شان به‌صورت کمّی دربیاورند و به کشورها در زمینه‌های گوناگونی امتیاز بدهند – از جمله محافظت از حریم خصوصی، سانسور و موانع دسترسی به اینترنت. طی 11 سال اخیر، امتیازات جهانی پیوسته در حال کاهش بوده‌اند، به‌عبارتی، جهان به‌صورت کلی دارد از اینترنتی که از حقوق دیجیتال کاربران محافظت می‌کند رو برمی‌گرداند. از نظر خانۀ آزادی، اینترنت هیچ کدام از کشورهای غیردموکراتیک «آزاد» نبود، در حالی که اینترنت کشورهای دموکراتیک «آزاد» یا «تقریباً آزاد» تلقی شد.
تمام هشت کشور فعلی عضو سازمان همکاری شانگهای – چین، روسیه، تاجیکستان، ازبکستان، قزاقستان، قرقیزستان، هند و پاکستان – همواره نمرات ضعیفی داشتند و در دهۀ گذشته، به‌طور میانگین ده امتیاز از دست داده‌اند.
در سال گذشته، چین در قعر گزارش خانۀ آزادی جای داشت، جایگاه ثابتش از سال 2014 به این سو.
و در حالی که ایران هنوز عضو کامل سازمان همکاری شانگهای نیست، جایگاه دوتا مانده به آخر را به خودش اختصاص داده است. جای تعجبی ندارد که در سال‌های اخیر رابطۀ اقتصادی‌اش با چین پیوسته افزایش یافته و یکی از مصرف کنندگان پرشمار و مشتاق فناوری دیجیتال این ابرقدرت بوده است.
الگوی چینی
کارشناسان غربی در این زمینه اختلاف نظر دارند که آیا چین اساساً مشغول «صدور اقتدارگرایی» است یا پروپاگانداچی‌های ایالات متحده و دیگر ناظران از برتری چین در زمینۀ فناوری اهریمن‌سازی کرده‌اند و تقاضای در حال افزایش خودشان برای فناوری نظارت را نادیده می‌گیرند. قبلاً نوشته‌ایم که چگونه ابتکار وزارت دادگستری برای کشف جاسوسان چینی شکست بدی خورد. پژوهش دیگری به همبستگی تقاضای فراوان برای فناوری نظارتی چین با سطوح بالای جرم اشاره دارد، فارغ از دموکراتیک بودن یا نبودن آن کشورها.
اما تقریباً همگی قبول دارند که حکومت چین – از طریق سازمان همکاری شانگهای و ابتکار کمربند و جاده، ابتکار اصلی سیاست خارجی‌اش که به بیش از 140 کشور توسعۀ زیرساخت پیشنهاد می‌دهد – و شرکت‌های حکومتی به دیگر کشورها، علاوه بر زیرساخت‌هایی مثل جاده و شبکه‌های 5جی، فناوری امنیتی و نظارتی هم داده است.

ترجمه مسعود یوسف‌حصیرچین

ادامه مطلب

✅ @karkhone