بریکس یا جی ۷؟
| مهر پویا اعلا
پنج کشور کنونی عضو BRICS (برزیل، روسیه، هند، چین و آفریقای جنوبی) حدود ۳۴۰۰ میلیون نفر و ممالک متحد آمریکا ۳۴۰ میلیون نفر جمعیت دارند. اما حجم اقتصاد دومی به تنهایی برابر حجم اقتصاد آن پنج کشور است. البته GDP بسیاری از واقعیت‌ها مانند سطح فناوری و توان مدیریتی به کار رفته در فرایند تولید، و کیفیت و قابلیت عرضۀ کالا در بازارهای جهانی را یا پوشش نمی‌دهد یا نقش آنها را کمرنگ‌تر از اثر واقعی‌شان می‌سازد. تازه بخش اعظم همین حجم اقتصاد بریکس نیز متعلق به کشور چین است.
موضوع مهم‌تر این است که پنج کشور بریکس به هیچ وجه همسویی مشابه کشورهای گروه هفت (آمریکا، کانادا، انگلیس، فرانسه، آلمان، ایتالیا و ژاپن) را ندارند. جی ۷ یک اتحاد تمدنی و ایدئولوژیکی مبتنی بر تفکر لیبرال‌دمکراسی است. تاکنون هیچ دو دولت لیبرال‌دمکراسی با یکدیگر وارد درگیری نظامی نشده‌اند. در حالی که برای مثال در اوج جنگ سرد و در دوران مائو، اتحاد شوروی به صورت جدی امکان حملۀ نظامی تمام‌عیار به چین و اشغال پکن را بررسی کرده بود. به نظر می‌رسد تنها نقطۀ اتصال بریکس نوعی حس رقابت این دولت‌ها با کشورهای صنعتی و آزاد باشد. ولی شهروندان معمولی هندی برای به اشتراک گذاشتن کلیپ‌های آموزشی انبوه خود شبکه‌های اجتماعی چینی را انتخاب می‌کنند یا یوتیوب را؟ با زبان چینی بیشتر آشنایی دارند یا با زبان انگلیسی؟ آمریکای شمالی را برای مهاجرت و ادامۀ تحصیل انتخاب می‌کنند یا برزیل و آرژانتین را؟
به غیر از کینه‌جویی از کشورهای آزاد و صنعتی وجه اشتراک ایجابی اعضای بریکس چیست؟ واقعیت آن است که انگیزۀ اختلاف این دولت‌ها بین یکدیگر قوی‌تر از انگیزۀ رقابت‌شان با دولت‌های جی ۷ است. برای مثال:
چین پس از اشغال کامل کشور تبت در دوران مائو بخشی از خاک هند را نیز با حملۀ نظامی در اشغال خود دارد، که این حس ملی‌گرایی هندی را جریحه‌دار می‌سازد.
دولتمردان روسیه که تفکرات نژادپرستانه و برتر پنداری نژاد سفید دارند، از نفوذ تدریجی جمعیت زردپوستان به «مستعمرۀ سیبری» هراسان‌اند. البته معلوم نیست چرا استعمار منطقۀ سیبری با ۱۳.۱ میلیون کیلومتر مربع وسعت توسط دولت روسیه و بر هم زدن بافت جمعیتی این مناطق «استعمار» شناخته نمی‌شود و عواطف امپریالیسم ستیزانۀ کسی را جریحه‌دار نمی‌کند.
از لحاظ ایدئولوژیک هم این دولت‌ها لزوماً همسویی ندارند و زاویه‌شان با تفکر حاکم بر جی ۷ به یک اندازه نیست. دولت چین آشکارا حقوق بشر را نسبی و وابسته به «فرهنگ» و همچنین تفکر لیبرالیسم و شیوۀ کشورداری دمکراتیک را «غربی» می‌داند. دولت روسیه بر روی کاغذ چنین مواضعی ندارد. در واقع در دهه‌های پس از فروپاشی شوروی بسیار تلاش شد تا این کشور نیز جزوی از تفکر جی ۷ باشد. اشغال کریمه نقطۀ پایان این توهم بود که می‌توان ساختار سیاسی الیگارشیک با همان مهره‌های فاسد قبلی را به صرف کنار گذاشتن آرمان‌های انقلابی و نوشتن یک تکه کاغذ با عنوان قانون اساسی اصلاح کرد. در مقابل برزیل، هند و آفریقای جنوبی را می‌توان لیبرال دموکراسی‌های نصف و نیمه دانست. چندین دوره است که انتخابات منظم و جابه‌جایی‌های مسالمت‌آمیز قدرت در این کشورها برگزار می‌شوند و احزاب متنوع کم‌وبیش حضور دارند. سیاست دولت چین در قبال اویغورها برای مثال کدام گره کشورهای هفتاد و دولت ملتی مثل آفریقای جنوبی، برزیل یا هند را می‌تواند باز کند؟ کنترل حداکثری شهروندان و برقراری سیستم امتیازدهی چینی چه جذابیتی برای شهروند هندی یا برزیلی دارد که به حدی از آزادی فردی و عدم دخالت دولت در امور عقیدتی‌اش عادت کرده است؟
واقعیت آن است که تفکر حاکم بر بریکس دقیقاً همان تفکری است که کشورها باید از آن دوری کنند. اگر سازمان کشورهای غیرمتعهد در گذشته توانست سازمانی واقعی شود، قطب متحدی در برابر کشورهای «شمال» جهانی بسازد و گرهی را از این کشورها باز کند بریکس هم می‌تواند.
✅ @karkhone
| مهر پویا اعلا
پنج کشور کنونی عضو BRICS (برزیل، روسیه، هند، چین و آفریقای جنوبی) حدود ۳۴۰۰ میلیون نفر و ممالک متحد آمریکا ۳۴۰ میلیون نفر جمعیت دارند. اما حجم اقتصاد دومی به تنهایی برابر حجم اقتصاد آن پنج کشور است. البته GDP بسیاری از واقعیت‌ها مانند سطح فناوری و توان مدیریتی به کار رفته در فرایند تولید، و کیفیت و قابلیت عرضۀ کالا در بازارهای جهانی را یا پوشش نمی‌دهد یا نقش آنها را کمرنگ‌تر از اثر واقعی‌شان می‌سازد. تازه بخش اعظم همین حجم اقتصاد بریکس نیز متعلق به کشور چین است.
موضوع مهم‌تر این است که پنج کشور بریکس به هیچ وجه همسویی مشابه کشورهای گروه هفت (آمریکا، کانادا، انگلیس، فرانسه، آلمان، ایتالیا و ژاپن) را ندارند. جی ۷ یک اتحاد تمدنی و ایدئولوژیکی مبتنی بر تفکر لیبرال‌دمکراسی است. تاکنون هیچ دو دولت لیبرال‌دمکراسی با یکدیگر وارد درگیری نظامی نشده‌اند. در حالی که برای مثال در اوج جنگ سرد و در دوران مائو، اتحاد شوروی به صورت جدی امکان حملۀ نظامی تمام‌عیار به چین و اشغال پکن را بررسی کرده بود. به نظر می‌رسد تنها نقطۀ اتصال بریکس نوعی حس رقابت این دولت‌ها با کشورهای صنعتی و آزاد باشد. ولی شهروندان معمولی هندی برای به اشتراک گذاشتن کلیپ‌های آموزشی انبوه خود شبکه‌های اجتماعی چینی را انتخاب می‌کنند یا یوتیوب را؟ با زبان چینی بیشتر آشنایی دارند یا با زبان انگلیسی؟ آمریکای شمالی را برای مهاجرت و ادامۀ تحصیل انتخاب می‌کنند یا برزیل و آرژانتین را؟
به غیر از کینه‌جویی از کشورهای آزاد و صنعتی وجه اشتراک ایجابی اعضای بریکس چیست؟ واقعیت آن است که انگیزۀ اختلاف این دولت‌ها بین یکدیگر قوی‌تر از انگیزۀ رقابت‌شان با دولت‌های جی ۷ است. برای مثال:
چین پس از اشغال کامل کشور تبت در دوران مائو بخشی از خاک هند را نیز با حملۀ نظامی در اشغال خود دارد، که این حس ملی‌گرایی هندی را جریحه‌دار می‌سازد.
دولتمردان روسیه که تفکرات نژادپرستانه و برتر پنداری نژاد سفید دارند، از نفوذ تدریجی جمعیت زردپوستان به «مستعمرۀ سیبری» هراسان‌اند. البته معلوم نیست چرا استعمار منطقۀ سیبری با ۱۳.۱ میلیون کیلومتر مربع وسعت توسط دولت روسیه و بر هم زدن بافت جمعیتی این مناطق «استعمار» شناخته نمی‌شود و عواطف امپریالیسم ستیزانۀ کسی را جریحه‌دار نمی‌کند.
از لحاظ ایدئولوژیک هم این دولت‌ها لزوماً همسویی ندارند و زاویه‌شان با تفکر حاکم بر جی ۷ به یک اندازه نیست. دولت چین آشکارا حقوق بشر را نسبی و وابسته به «فرهنگ» و همچنین تفکر لیبرالیسم و شیوۀ کشورداری دمکراتیک را «غربی» می‌داند. دولت روسیه بر روی کاغذ چنین مواضعی ندارد. در واقع در دهه‌های پس از فروپاشی شوروی بسیار تلاش شد تا این کشور نیز جزوی از تفکر جی ۷ باشد. اشغال کریمه نقطۀ پایان این توهم بود که می‌توان ساختار سیاسی الیگارشیک با همان مهره‌های فاسد قبلی را به صرف کنار گذاشتن آرمان‌های انقلابی و نوشتن یک تکه کاغذ با عنوان قانون اساسی اصلاح کرد. در مقابل برزیل، هند و آفریقای جنوبی را می‌توان لیبرال دموکراسی‌های نصف و نیمه دانست. چندین دوره است که انتخابات منظم و جابه‌جایی‌های مسالمت‌آمیز قدرت در این کشورها برگزار می‌شوند و احزاب متنوع کم‌وبیش حضور دارند. سیاست دولت چین در قبال اویغورها برای مثال کدام گره کشورهای هفتاد و دولت ملتی مثل آفریقای جنوبی، برزیل یا هند را می‌تواند باز کند؟ کنترل حداکثری شهروندان و برقراری سیستم امتیازدهی چینی چه جذابیتی برای شهروند هندی یا برزیلی دارد که به حدی از آزادی فردی و عدم دخالت دولت در امور عقیدتی‌اش عادت کرده است؟
واقعیت آن است که تفکر حاکم بر بریکس دقیقاً همان تفکری است که کشورها باید از آن دوری کنند. اگر سازمان کشورهای غیرمتعهد در گذشته توانست سازمانی واقعی شود، قطب متحدی در برابر کشورهای «شمال» جهانی بسازد و گرهی را از این کشورها باز کند بریکس هم می‌تواند.
✅ @karkhone
Comments
Be the first to add a comment
Log in to comment