تیرانا در شعر مهرداد اوستا
به یک معنی، حسبِ حال مهرداد اوستا و شرح اندیشه ها، دغدغه ها و دل مشغولی ثهای اوست. بخش هایی از کتاب که به شرح سوانح زندگانی موءلف می پردازد، بسیار خواندنی است. در لابه لای این صفحات می بینیم که فقر و تنگدستی در کنار عشق و شوری بی پایان به دانستن و بیشتر دانستن، چگونه کودکی به نام «محمدرضا رحمانی» را از کوران حوادثی عجیب و خواندنی می گذراند، جان او را صیقل می دهد و او را سرانجام به «مهرداد اوستا» تبدیل می کند.
زندگینامه اوستا، حدیث نفس او به تنهایی نیست، بلکه سرگذشت سرگشتگی ها، تکاپوها و افتادن ها و برخاستن های یک نسل از اهالی فرهنگ این سرزمین است؛ نسلی که از پس سال های جنگ جهانی بالید و در کوران حوادث روزگار، از جمله کشمکش های دوران ملی شدن نفت و پس از آن قد راست کرد.
این نسل، نزاعِ تاریخی سنّت و مدرنیته را با گوشت و پوست خویش لمس می کرد و می کوشید از رهگذر اندیشه ها و مکتب های گاه متناقض از مارکسیسم و ناسیونالیسم و ایسم های دیگر گرفته تا عرفان و تصوّف،روش زندگی کردن در دنیای امروز را بیاموزد و به روشناییِ فردا نقب بزند. اوستا خود برخی از این مکتب ها و شیوه ها را در دوره های مختلف زندگانی خویش آزمود و سرانجام روح او در کرانه های ایمان و معنویت آرام گرفت.
«تیرانا» در این کتاب، مخاطبی است آشنا که نویسنده سرگذشت دلِ مجروح خویش را با او باز می گوید. او یک شخصیت مبهم و أثیری است که در سراسر کتاب، در چهره های مختلف و گاه متضاد حضور می یابد و در جاهایی کسی نیست جز خودِ موءلف یا گوشه ای از سایه روشن های روح دردمند او.
هنگام مطالعه تیرانا، جادوی کلمات خیال انگیز و دانسته های فراوان نویسنده درباره ادبیات، فلسفه، تاریخ، اسطوره شناسی و... خواننده را به فضاهایی شگفت انگیز و متفاوت می برد. جریان سیّال تخیل و اندیشه اوستا، رودخانه ای است که تلاطم های آن، روح را به گرداب های ژرف احساسات متفاوت پرتاب می کند.
اوستا در بخش های مختلف کتاب، از بسیاری از نام آوران شعر و ادب و... از کسانی که با آنان به نحوی حشر و نشر داشته یاد می کند و این یاد کرد معمولا با داوری هایی همراه است. کلام او درباره ادیبان و شاعران معاصرش،به حکم بصیرتی که او در سخنوری و نقد ادبی داشت، قابل تأمل و اعتنا و در پاره ای موارد منحصر به فرد است.
اوستا در تیرانا ستایشگرِ بزرگ طبیعت و زیبایی های آن است. او دل آزرده از دود و دَم زندگانی امروز، آدم ها را به بازگشت به طبیعت می خواند. او بهترین درودهایش را نثار فرزندان طبیعت می کند؛ همانان که همچون چادرنشینان، شبانان و ماهی گیران و... با زبان طبیعت آشنا هستند و آن را درمی یابند. اوستا خود به زبان طبیعت سخن می گوید و از این روست که نظم و ترتیب متداول بر نوشته های او حاکم نیست:
«پس اگر می بینی که مرا در بیان احساس هیچ نظمی نیست، مرا با تو به همان زبانی سخن است که نگاه تو را با من... بدان زبان که نژاده ترین و زیباترین زبان هاست، به زبان آفرینش، زبان برآمدن خورشید به شبگیر و فرونشستن آن در امواج اقیانوس، زبان خاموش و گویای همه فرزندان طبیعت...».
از نکات قابل توجه در نثر تیرانا، ترکیب سازی های بدیعی است که محصول ذهن و زبان خلّاق اوستا و چیره دستی او در حوزه کلمات است. گزیده تیرانا را می توان نوعی «تهذیب» و «تحریر» و «تلخیص» دانست که در ادبیات گذشته ما سابقه فراوان دارد. باید اقرار کنم که فراهم آوردن گزیده ای منسجم از کتابی که ذاتا،به دلیل ویژگی سبکی خود نظم و ترتیب خاصی را برنمی تابد، کار آسانی نبوده است. صاحب این قلم ضمن حفظ ارتباطات درون متنی، تلاش کرده است زیباترین و عمیق ترین بخش های کتاب تیرانا را در متن برگزیده خود بیاورد و نمونه ای از نثر فاخر فارسی را فراروی خواننده قرار دهد.
@molavi_asar_o_afkar@ferdosesokhan