✳️ نوستالژی در شعر نیما
بخش اول

❇️ نوستالژی(nostalgia) از دو واژه ی یونانی" nostos" که به معنی بازگشت به خانه و " algia" که به معنی درد بوده تشکیل شده است و مجموعا به معنی احساس غم همراه با حیرت، زمانی که شخص به یک دوره یا اتفاق در گذشته می اندیشد، گفته می شود.
غم غربت در اشعار نیما عبارتند از: پناه بردن به دوران کودکی و یاد عبرت آمیز، ناکامی در عشق، از دست اعضای خانواده یا عزیزی، شور و شوق بازگشت به روستا، زندگی توام با درد و رنج و اندیشیدن به مرگ و پناه بردن به آرمان شهر
زندگی در محیط طبیعی زیبا، خاطرات شیرین و دل انگیز را برای نیما به یادگار گذاست. او تا ۱۲ سالگی در یوش بود.
شاعر در محیط روستایی با مناطر بکر به دشت و صحرا می رفت. به کنار رودخانه ی ماخ اولا که در منطقه ی کوهستانی روستا جریان داشت سری می زد . نیما هرگاه از زندگی احساس خستگی و رنج می کند یا مجالی می یابد خاطرات دوران کودکی را به یاد می آورد و خواهان بازگشت به آن دوران است:
ای دریغا روزگار کودکی
که نمی دیدم از این غم ها، یکی
فکر ساده، درک کنم، اندوه کم
شادمان با کودکان دم می زنم
ای خوشا آن روزگاران ، ای خوشا!
یکی از دیگر غم های نیما ناکامی در عشق است. نیما " مقارن سال های جوانی به دختری از اهالی روستا دل باخت اما چون دختر حاضر نشد به کیش وی درآید این دلدادگی بی نتیجه ماند. نیما بعدها به دختری دیگر به نام صفورا دل بست اما به دلیل آن که دختر حاضر نشد به تهران بیاید این پیوند هم هرگز صورت نگرفت."( دکتر یاحقی)شکست درد و عشق نافرجام ، در روح و جان شاعر تاثیر عمیقی گذاست و او را به سوی شعرهای عاشقانه سوق داد:
عاشقم من عاشقم من عاشقم
عاشقی را لازم آید درد و غم
و یا:
آری آری
قصه ی عاشق بی قراری
ناامیدی پر از اضطرابی
که به اندوه و شب زنده داری
سال ها در غم و انزوا زیست
خانواده مهمترین نهادی است در جامعه که فرد را با زندگی سیاسی و اجتماعی آشنا می کند. اگر یک عضو از خانواده از دست رود تاثیر عمیقی بر روح و جان دیگر اعضا خواهد داشت. مادر نیما نخستین معلم او بوده است و در پرورش تخیل شاعرانه اش نقش مهمی داشته است. شاعر در شعر" شیر" خود را شیر، سلطان جنگل دانسته که قدرتش در سایه ی حمایت مادر بوده است:
منم شیر سلطان جانوران
سر دفتر خیل جنگ آوران
که تا مادرم در زمانه بزاد
بغرید و غریدنم یاد داد
نه نالیدنم
نیما در فروردین ۱۳۰۵ با عالیه جهانگیر ازدواج کرد ولی این خوشی طولی نکشید و به غم و اندوه تبدیل شد. پدرش چند ماه در گذشت:
پانزده سال گذشت
روز از شب بدتر
شبش از روز سیه گشت سیه تر...
که تو رفتی ز برم...
ای پدر در نظرم
گریز از شهر و علاقه به روستا با اشتیاق به مادر و روزگار کودکی جریان کاملا رمانتیک است( احسان عباس) نیما به یوش بسیار وابسته است و با این که از نوجوانی به شهر رفت نتوانست به این محیط عادت کند زیرا در آن احساس غربت می کرد. به همین خود را به یوش می رساند تا در آن جا آرام بگیرد:
تا فرود آیم بدان سوهای تو یک روز من
کاش بودم در وطن ای کاش بودم در وطن
و یا:
من از این دونان شهرستان نیم
خاطر پر درد کوهستانیم...
من خوشم با زندگی کوهیان
چون که عادت دارم از طفلی بدان
عوامل و انگیزه های گوناگون ، باعث تفکر و به تصویر کشیدن جلوه های مرگ در شعر شاعران است. نگاه مرگ در بینش نیما، نگاه متفاوتی است. در این دیدگاه،، مرگ مفهوم اجتماعی دارد." مرگی که با تحمیل کردن یا تحمیل نشدن بر انسان، دوام زندگی اجتماعی را از بین می برد و هستی را برای او غیر قابل تحمل می گرداند."( علی اکبر باقری) نیما در شعر" خانواده ی سرباز" داستان خانواده ای را بیان می کند که سرپرست آن به جنگ رفته و خانواده در شرایط بسیار سخت زندگی می کنند. به صورتی که مرگ را در کنار احساس می کنند:
پس مرا بشناس مرگ سربرداشت
دست ها افراشت
لرزشی افتاد در تن مادر...
نعره ای برداشت: مرگ آمد! مرگ!
نیما گاهی اوقات به مرگ تصویری زیبا می دهد و آن را در شکل شهادت، که مرگ با افتخار برای آرمان خواهی است به نمایش می گذارد:
ما بمیریم که یک ابله شاست؟
مرگ یا فتح مرا بهتر است از این ننگ

ادامه دارد ... .

@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan

👇👇👇👇