#نکته_های_کنکوری_۱۴۰۰

#آرایه_های_ادبی

✅ تشبيه : همگي با مفهوم تشبيه آشنا هستيم ؛ در تشبيه دو مورد برپايه ي اشتراکي که در صفتي دارند، بـه
هم مانند ميشوند؛ مورد اصلي را مشبه و موردي را که مشبه به آن تشبيه ميشود، مشبهٌ بـه مـي نامنـد، صـفت
مشترک ميان مشبه و مشبه يبه ، دليل شباهت يا وجه شبه ناميده ميشـود.

گـاهي در تـشبيه از واژه هـايي از قبيـل
«مثل »، «مانند»، «بسانِ »، «بکردارِ»، «هم چون » و ... استفاده ميکنـيم کـه بـر هماننـدي دلالـت دارنـد و بـه آنهـا
ادات تشبيه ميگويند.

به طور خلاصه ميتوان گفت که هر تشبيه «حداکثر» از چهـار عنـصر (پايـه ، رکـن ) پديد مي آيد:
١) مشبه ٢) مشبهٌ به ٣) وجه شبه ٤) ادات تشبيه

براي آشنايي بيش تر با اين آرايه ي ادبي به بررسي ساختار تشبيه در اين بيت می پردازيم :

«خوشبخت آنکه مادر دانا به روز و شب /چونان فرشته بر سر او سايه گستر است »
نخست از خود می پرسيم که چه چيزي به چه چيزي تشبيه شده است ؟
پاسخ: مادر به فرشته تشبيه شده است⬅️ مادر: مشبه ، فرشته : مشبه به

سپس می پرسيم شاعر به خاطر اشتراک در کدام صفت مادر را به فرشته تشبيه کرده است ؟
پاسم: به اين دليل که هر دو از انسان مراقبت و محافظت ميکنند.

حال می پرسيم که آيا در اين بيت به اين موضوع اشاره شده است يا نه ؟
پاسخ: بله ؛ زيرا به «سايه گستربودن» اشاره شده است که به معناي مراقبت و محافظض است ⬅️سايه گستر بودن: وجه شبه

در نهايت دقت ميکنيم که آيا در اين تشبيه از ادات تشبيه استفاده شده است يا نه ؟
پاسخ: بله ؛ چونان: ادات تشبيه

پس در بيت مورد نظر شاعر دست به تشبيه اي زده است که در آن، هر چهار عنصر (رکن ) تشبيه ذکر شـده ؛
امّا در اغلب اوقات معمولاً يک يا دو جزء از تشبيه حذف مي شود.
چند نکته

🔹 نکته ي اوّل : به مشبه و مشبه ي به «دو طرف تشبيه » گفته مي شود و هيچ تشبيهي بدون ذکر مشبه و مـشبهٌ بـه
شکل نمي گيرد. (مگر اين که يکي از آنها به قرينه ي لفظي حذف شده باشد.)

🔹 نکته ي دوم : حذف ادات تشبيه باعث تاکيد بر همانندي مشبه و مشبه به مي شود؛ نمونه :
«مادرم در مهرباني مثل فرشته است » ⬅️ «مادرم در مهرباني فرشته است » (ادات تشبيه حذف شـده تـا بـر
فرشته بودن مادر تاکيد شود.)

🔹 نکته ي سوم : حذف وجه شبه باعث مي شود که ذهن خواننده به تکاپو بيفتد تا دليل شـباهت را خـود کـشف
کند؛ در واقع با حذف وجه شبه ، خواننده در آفرينش تشبيه با پديدآورنده ي اثر همراه مي شود و اين باعث لذّت
ادبي ميگردد؛ به همين دليل حذف وجه شبه بيش از حذف ادات تشبيه بر ارزش هنري کلام مي افزايد؛ نمونه :
«مادرم در مهرباني مثل فرشته است »⬅️«مادرم مثل فرشته است »
🔹 نکته ي چهارم : گاهي در زبان ادبي ، مشبه و مشبه ي به به کمک کسره به هم می پيوندند و بـه صـورت اضـافه ي
تشبيهي بيان ميشوند؛ چند نمونه :

⚪️ قد سرو، تيرِ مژگان ، کيمياي عشق،بيابانِ گمراهي ، نورِ دانش ، ماهِ رخسار، زنجير گيسو

پس اضافه ي تشبهي حالتي از تشبيه است که در آن مشبه و مشّبه به به صورت مضاف و مضاف اليه مي آيند.

✍🏻 تست : در کدام گزینه «آرایه ي تشبيه » وجود دارد؟
١) آدمی پیر چو شد حرص جوان ميگردد
٢)پسته ي بي مغز چون لب وا کند، رسوا شود
٣) زدش بر زمين بر، به کردار شير
٤) به رخ برنهاد از دو ديده دو جوي

◻️ راهنمایي: همان گونه که در تعريفِ تشبيه گفته شد، مشبه و مشبه به دو مورد جدا از هم اند؛ يعني در عالمِ واقع ،
دو واقعيت مستقل اند. هم چنين ذکر مشبه و مشبه به براي پيدايش آرايه ي تشبيه الزامي است مگر اين که يکـي از آن
دو (معمولاً مشبه ) به قرينه ي لفظيِ جمله هاي قبلي حذف شده باشد.

✍🏻 پاسخ : 🔸در گزينه ي نخست نمي توان گفت که آدمي به پير يا حرص به جوان تشبيه شده است ؛ زيرا در ايـن
بيت «پبر» و «جوان » صفت آدمي و حرص هستند و خود واقعيتض مستقّلي در عالم خارج نيستند (ما کسي به نام
«پير» يا «جوان » نداريم بلکه هر فردي ميتواند پير يا جوان باشد و پیر و جوان صفت انسان هستند نـه انـساني
مستقل.)

🔸 در گزينه ي دوم نيز «بي مغز» و «رسوا» صـفت پسته مي باشند و خود واقعيت مستقّلي در عالم خارج نيـستند.

🔸 در گزينه ي سوم شاعر نهاد جمله (او) را به «شير» مانند کرده است و اين دو («او» و «شير») دو شخص مـستقل در عالم خارج هستند (شرط اوّ ل برقرار است ). گرچه در اين مصراع نهاد جمله ذکر نشده است ؛ امّا اين موضوع به
دليل حذف به قرينه ي لفظي روي داده است و ميتوان نهاد جمله را به کلام اضافه کرد: او (رستم ) زدش بر زمين بر به کردار شير.

ادامه دارد... .

@makhzanesoalatedoroseadabi‍

👇👇👇👇