✳️ چند نوع مَجاز داریم؟

❇️ مجازها در یک تقسیم‌بندی کلّی، دو دسته‌اند:

🔹۱- مجازهایی که در ساختمان‌شان، هیچ تشبیهی نیست؛ یعنی رابطه‌ی بین کلمه‌ی مجاز و حقیقت، بر شباهت نیست. مانند همان فانوس و دفتر دبیرستان.

نمونه‌های دیگر:

الف: به فرزاد گفته بودم: دستش را در گوشش فرو نکند.
شنونده به کمک (به قرینه) عقل و تجربه متوجه می‌شود که منظور از دست، نوک انگشت است، چون دست از سر انگشت تا شانه را شامل می‌شود. رابطه (علاقه)ی این مجاز با حقیقت، رابطه‌ی جزء و کل است. انگشت، جزئی از دست است.

ب: بچه که بودم، توت و سیب و آب را بی‌فلسفه می‌خوردم.

روشن است که کلمه‌ی فلسفه، با کلمات دیگر، هم‌خوانی ندارد. می‌دانیم که اساس فلسفه بر چون و چِرا است. منظور گوینده چون و چرا (پرسش) بوده است، چون لازمه‌ی فلسفه، پرسش کردن است، به حقیقت ِ کلمه‌ی مجاز (فلسفه) پی می‌بریم.

معنای عبارت:
بچه که بودم بدون چون و چرا، آب و سیب و توت می‌خوردم.

🔹۲- مجازهایی که رابطه‌ی آن‌ها با حقیقت، بر شباهت است. این نوع مجاز را استعاره می‌گوییم.
استعاره را به کمک قرینه‌هایی که بیش‌تر در خود ِ عبارت می‌آید، می‌توان شناخت.

مثال: خورشید، صبحگاه در آسمان شکفت و شامگاه، پرپر شد.

از دو کلمه‌ی صبحگاه و شامگاه می‌توان فهمید که شکفتن و پرپر شدن برای خورشید، واقعی نیست. ضمن این‌که عقل هم به عنوان راه‌نما (قرینه)، کمک‌مان می‌کند تا از مجاز به حقیقت برویم.

معنای حقیقی جمله:
صبحگاه خورشید، طلوع کرد و شامگاه غروب کرد.

🔺یک نکته‌ی مهم

استعاره، هنری‌ترین نوع مجاز است.
منظورم از هنری‌ترین، این است که ذهن ِ خواننده با دیدن استعاره، بیش‌تر درگیر می‌شود. همین درگیری، به او لذت بیش‌تری در قیاس با دیگر مجازها می‌دهد.

❇️ م. فرهنگ

@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan