دانشگاه گندی شاپور جلوه ای از شکوه علمی ایرانیان قبل از اسلام

در زمان ساسانیان، ساخت دانشگاه گندی شاپور به دست اردشیر بابکان(۲۴۰_۲۲۴.م.) آغاز شد، و به دست پسرش_شاپور یکم(۲۷۰_۲۴۰.م.)_ پایان گرفت.
اردشیر برای گِردآوردنِ کُتُب از هند و روم و جستجوی بقایای آثاری که در عراق مانده بود، کسان بدان ناحیه ها فرستاد و از آنها هرچه را متفرّق بود گِردآورد و آن چه را مُتَباین بود تالیف کرد. با این همه مرگ ب اردشیر بابکان مهلت نداد تا خود ساختِ این شهر و دانشگاه را به پایان ببرد.
در متن پهلوی "شهرستان های ایرانشهر" ساخت این شهر به شاپور یکم منسوب است. نام این شهر در این متن بدین حرف نگاشت آمده:"wndwy š'pwhl" که می توان این جاینام راwa/indôy_šābuhr خواند. پروفسور یوزف ویسهوفر(Josef Wiesehöfer) نام دیگر این شهر را در نوشتارهای پهلویwih andiwag šāburبه معنای "شهری که شاپور بهتر از انطاکیّه ساخته" آورده اند. در متن های سُریانیbet_lāpātنام این شهر است که در پهلوی به ریختpīlābād(=بیل آباد) دگرگون شده است. این شهر در خوزستان و در سی کیلومتری شهر شوش جای داشته است. شاپور در این شهر پیشه وران و صنعت کارانی را که بسیاری از آنان نیز مسیحی بودند، از انطاکیّه آورد و در شهر جای داد و در نتیجه این شهر بسیار زود به کانونی فرهنگی و علمی با یک دانشگاه، تبدیل شد که سپس از چشم انداز تولید ابریشم ایرانی نیز پُرآوازه گشت. شاپور در آن زمان اعلام کرد که هر کس شور دانش در سر داشته باشد می تواند به گندی شاپور آید و دل و جانش را از دانش زمان روشن سازد.
به گزارش طبری، شاپور دوم(۳۷۹_۳۰۹.م.) پزشکی هندی را بدین شهر فرامی خواند و یک کانون پزشکی بنیاد گذارده می شود.
در سده ی پنجم میلادی ارتدکس های بیزانس، نسطوریان و استادان نسطوری مدرسه ی ادسا(Edesse) در بین النهرین علیا را از جای خود بیرون راندند و سپس به سال۵۲۵.م. مدرسه های آتن، اسکندریه و ادسا به دست "ژوستینین یکم" بسته شد. در زمان خسرو انوشیروان(۵۷۹_۵۳۱.م.) هفت تن از بزرگان مدرسه ی آتن به تیسفون آمده و پناهنده شدند و خسرو انوشیروان در شهر گندی شاپور آنان را به کار گماشت.
ابن القفطی در اخبارُالحُکَماء نوشته است:" در سال بیستم سلطنت خسرو [انوشیروان] پزشکان جندی شاپور به فرمان شاه برای برگزاری همایشی علمی گرد آمدند. مباحثات آن ها ثبت شده است. این نشست به یاد ماندنی به ریاست جبرئیل درست آباد، پزشک مخصوص خسرو و با حضور سوفَسطای و همکارانش همراه با یوحنّا و تعداد زیادی از پزشکان دیگر برگزار شد. هرکس به مسائل و تعریفات مورد بحث در این اجلاس نظر بیفکند گستره ی دانش و تجربه ی ایشان را در می یابد. این معیار والا تا زمان سلطنت خلیفه منصور ادامه یافت، که پس از بنای شهر رستگاری [بغداد] بیمار شد و از شهر [جندی شاپور] جرجیس بن جبرئیل بن بختیشوع را به بالین خود فراخواند".
دانشگاه گندی شاپور با ترجمه ی کتاب های فلسفی و پزشکی گوناگون از زبان های یونانی و سنسکریت به پهلوی و تشویق دانشمندان و گرامی داشتن ایشان از سوی شاهان ساسانی باعث پیشرفت فرهنگ و تکامل و مایه گرفتن زبان و ادبیّات پهلوی گردید و از این روی ایرانیان در رشته های گوناگونی همچون ستاره شناسی، اخترشماری، هندسه، تاکتیک های نظامی، پزشکی، گیاه شناسی، داروشناسی، دامپزشکی، ادبیات اخلاقی، حکمت عملی و جز این ها دارای سرمایه ی بزرگ و مهمی شدند.
در پزشکی افزونِ بر دودمان بختیشوع که پزشکی جندی شاپور را در جهان اسلامِ آن روزگار رواج دادند، ابوالحسن علی بن سهل بن الطبری نیز در گسترش پزشکی در اسلام موثر بوده است و کتاب "فردَوسُ الحِکمَه"ی او در میان مسلمانان سخت نامدار است. با از میان رفتن خانواده ی بختیشوع آوازه ی پزشکی ایرانی کم نشد زیرا در گروه ایرانیانی که در دانش های عربی در "قرون وُسطا" بهره ی بزرگی داشتند محمّدبن زکریای رازی، علی بن عباس المجوسی و ابن سینا را باید به یاد آورد که دلیل اصلی پرآوازگی این دانش های عربی بودند.

@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan

Comments

Be the first to add a comment