فکرِ انداختن آب کُرُن (کارون) بر زاینده‌رود
در دوره‌ی اقتدار صفوی، برای اولین بار فکر انداختن آب رودخانه‌ی کُرُن/کارون - رودخانه بزرگی در ۱۲ فرسنگی بالای اصفهان که فقط کوهی آن را از زاینده رود جدا می‌کند، به زاینده رود به میان می‌آید.
عصر صفوی آغاز تحول اصفهان و گستره‌ی شهری آن است که نیازی روز افزون به آب و غذا دارد. آورد طبیعیِ آبِ زاینده‌رود کفاف جمعیت، کفاف باغ‌های سلطنتی و اردوگاه لشگری را نمی‌دهد. به افزایش آب نیاز می‌افتد.
طرح عملیاتی این فکر ایجاد یک بریدگی به طول ۳۰۰ متر، عرض ۶۰ متر و عمق ۵۰ متر در کوه جدا کننده دو رودخانه بود. بنا به گفته‌ی باستانی پاریزی در کتاب سیاست و اقتصاد عصر صفوی، ابتدا در زمان شاه طهماسب و بعدها در دوره‌ی شاه عباس اول و دوم و شاه سلیمان این طرح پی‌گیری می‌شود. طرحی که البته به خاطر کاستی‌های فنی و تکنولوژیک، کمبود منابع مالی و جنگ‌های پی در پی بی‌سرانجام ماند.
کار انتقال آب به زاینده‌رود در عهد صفوی و قاجار چندان پیشرفتی نمی‌کند اگرچه در اوایل مشروطیت مردم «سِدِه» (سه‌ده) پیشنهاد می‌کنند که کار انتقال آب از سرگرفته شود و مخارج آن را ۲۰۰ هزار تومان برآورد می‌کنند، اما این طرح نیز به اجرا در نمی‌آید.
در روزنامه فرهنگ به سال ۱۲۹۷ قمری در دفاع از انتقال آب از کارون به زاینده‌رود آمده: «در سال‌هایی که بارندگی چندان نقصانی ندارد، باز در ایام تابستان چون آب زاینده‌رود را در لنجانات برای شلتوک‌کاری و زراعت‌های قرایی که به جانب علیای رودخانه واقعند می‌گیرند، به زراعت اطراف شهر و دهکده‌های متعلقه به اصفهان و قصباتی که در منتهی‌الیه رودخانه واقعند به هیچ وجه آب نمی‌رسد. در چند ماه تابستان رودخانه بسیار کم آب، بلکه خشک می‌شود و به واسطهی اثر حرارت آفتاب به لجن‌های اطراف رودخانه، هوا عفونت می‌یابد و باعث امراض مختلفه به خصوص نوایب می‌شود. هرگاه آب مذکور به رودخانه بیفزاید به واسطهی فراوانی آب این علت نیز مرتفع خواهد شد.»
همین بی‌سرانجامی در افزودن بر آب طبیعی و اقلیم بیابانی ناپایدار اصفهان و حومه است که نظام سهم‌بندی آب را، همچون امری سیاسی-اقتصادی به صورت نیازی جدی و حیاتی در می‌آورد. نظامِ سهم‌بندی بر اساسِ آب موجود و نه حجم مشخص، و نه در کل حوضه و سرتاسر مسیر بلکه در محدوده‌ی شرق و غرب شهر اصفهان و برای ماه‌های خشک سال، از اواسط اردیبهشت تا آخر آبان شکل می‌گیرد. طومارها و سندهای محلی تا پیش از تصویب و اجرای قانون ملی آب در عصر پهلوی دوم و تکمیل شبکه‌های آبیاری و انتقال آب صنعتی، مورد قبول بوده‌اند و این نیاز را پاسخ می‌گفته‌اند.
سرانجام در عصر پهلوی دوم، در سال ۱۳۲۷ شمسی کلنگ تونل کوهرنگ به زمین زده می‌شود و در ۲۴ مهر ۱۳۳۲ شمسی نخستین تونل انتقال آب به زاینده‌رود افتتاح می‌شود. تا این زمان هم‌چنان خشک‌سالی ادواری در کنار پرآبی سال‌های پربارش گاه و بی‌گاه چهره زاینده‌رود را تغییر می‌دهد و عکس‌هایی از طغیان‌ها و خشکی‌های این رودخانه فصلی به یادگار مانده است.
استان اصفهان اقلیمی ۷۸ درصد خشک و ۱۹.۸۸ درصد نیمه خشک دارد. میزان بارندگی این استان بنا بر آمار سازمان هواشناسی در میانگین ۵۲ ساله ۱۲۴ میلیمتر بوده که در میان ۳۱ استان کشور رتبه‌ی ۲۵ را داراست.
فراهم کردن آب در این ناحیه بیابانی توسط چندین پروژه انتقال آب پس از پروژه اولیه تونل کوهرنگ عصر پهلوی، باعث رشد شدید صنایع و سرازیر شدن جمعیت از استان‌های مجاور در این شهر بیابانی شده است.
هفت درصد سطح استان اصفهان در بُعد میانیِ زاینده‌رود میزبان ۹۰ درصد صنایع استان است و حدود ۱۵ هزار واحد کوچک و درشت صنعتی در این منطقه ایجاد شده است. اصفهان با دارا بودن این واحدهای صنعتی-۴۴ شهرک و ۳۳ ناحیه- و بزرگ‌ترین کارخانه‌ها از جمله فولاد مبارکه، فولاد سبا، ذوب آهن، پالایشگاه، پتروشیمی، پلی‌اکریل، تولید سیمان، صنایع نظامی و هسته‌ای و … در جایگاه نخست صنایع کشور قرار دارد. رتبه نخست تولید فولاد کشور مربوط به اصفهان است.
اکنون پس از چند دهه خیره‌سری علیه مادر طبیعت و استقرار صنایع شدیداً آب‌بر در شعاع ۵۰ کیلومتری از مرکز شهر اصفهان، بدون در نظر گرفتن معیارهای ضروری، بحران آب جدی‌تر از دوران صفوی و قاجار مجدداً به روی صحنه آمده است. چرا که با انتقال آب از سایر مناطق به مناطق کویر مرکزی نه تنها این مناطق سیراب نشده بلکه بحرانی در سایر مناطق نیر ایجاد شده است.
ادامه مطلب
✅ @karkhone
در دوره‌ی اقتدار صفوی، برای اولین بار فکر انداختن آب رودخانه‌ی کُرُن/کارون - رودخانه بزرگی در ۱۲ فرسنگی بالای اصفهان که فقط کوهی آن را از زاینده رود جدا می‌کند، به زاینده رود به میان می‌آید.
عصر صفوی آغاز تحول اصفهان و گستره‌ی شهری آن است که نیازی روز افزون به آب و غذا دارد. آورد طبیعیِ آبِ زاینده‌رود کفاف جمعیت، کفاف باغ‌های سلطنتی و اردوگاه لشگری را نمی‌دهد. به افزایش آب نیاز می‌افتد.
طرح عملیاتی این فکر ایجاد یک بریدگی به طول ۳۰۰ متر، عرض ۶۰ متر و عمق ۵۰ متر در کوه جدا کننده دو رودخانه بود. بنا به گفته‌ی باستانی پاریزی در کتاب سیاست و اقتصاد عصر صفوی، ابتدا در زمان شاه طهماسب و بعدها در دوره‌ی شاه عباس اول و دوم و شاه سلیمان این طرح پی‌گیری می‌شود. طرحی که البته به خاطر کاستی‌های فنی و تکنولوژیک، کمبود منابع مالی و جنگ‌های پی در پی بی‌سرانجام ماند.
کار انتقال آب به زاینده‌رود در عهد صفوی و قاجار چندان پیشرفتی نمی‌کند اگرچه در اوایل مشروطیت مردم «سِدِه» (سه‌ده) پیشنهاد می‌کنند که کار انتقال آب از سرگرفته شود و مخارج آن را ۲۰۰ هزار تومان برآورد می‌کنند، اما این طرح نیز به اجرا در نمی‌آید.
در روزنامه فرهنگ به سال ۱۲۹۷ قمری در دفاع از انتقال آب از کارون به زاینده‌رود آمده: «در سال‌هایی که بارندگی چندان نقصانی ندارد، باز در ایام تابستان چون آب زاینده‌رود را در لنجانات برای شلتوک‌کاری و زراعت‌های قرایی که به جانب علیای رودخانه واقعند می‌گیرند، به زراعت اطراف شهر و دهکده‌های متعلقه به اصفهان و قصباتی که در منتهی‌الیه رودخانه واقعند به هیچ وجه آب نمی‌رسد. در چند ماه تابستان رودخانه بسیار کم آب، بلکه خشک می‌شود و به واسطهی اثر حرارت آفتاب به لجن‌های اطراف رودخانه، هوا عفونت می‌یابد و باعث امراض مختلفه به خصوص نوایب می‌شود. هرگاه آب مذکور به رودخانه بیفزاید به واسطهی فراوانی آب این علت نیز مرتفع خواهد شد.»
همین بی‌سرانجامی در افزودن بر آب طبیعی و اقلیم بیابانی ناپایدار اصفهان و حومه است که نظام سهم‌بندی آب را، همچون امری سیاسی-اقتصادی به صورت نیازی جدی و حیاتی در می‌آورد. نظامِ سهم‌بندی بر اساسِ آب موجود و نه حجم مشخص، و نه در کل حوضه و سرتاسر مسیر بلکه در محدوده‌ی شرق و غرب شهر اصفهان و برای ماه‌های خشک سال، از اواسط اردیبهشت تا آخر آبان شکل می‌گیرد. طومارها و سندهای محلی تا پیش از تصویب و اجرای قانون ملی آب در عصر پهلوی دوم و تکمیل شبکه‌های آبیاری و انتقال آب صنعتی، مورد قبول بوده‌اند و این نیاز را پاسخ می‌گفته‌اند.
سرانجام در عصر پهلوی دوم، در سال ۱۳۲۷ شمسی کلنگ تونل کوهرنگ به زمین زده می‌شود و در ۲۴ مهر ۱۳۳۲ شمسی نخستین تونل انتقال آب به زاینده‌رود افتتاح می‌شود. تا این زمان هم‌چنان خشک‌سالی ادواری در کنار پرآبی سال‌های پربارش گاه و بی‌گاه چهره زاینده‌رود را تغییر می‌دهد و عکس‌هایی از طغیان‌ها و خشکی‌های این رودخانه فصلی به یادگار مانده است.
استان اصفهان اقلیمی ۷۸ درصد خشک و ۱۹.۸۸ درصد نیمه خشک دارد. میزان بارندگی این استان بنا بر آمار سازمان هواشناسی در میانگین ۵۲ ساله ۱۲۴ میلیمتر بوده که در میان ۳۱ استان کشور رتبه‌ی ۲۵ را داراست.
فراهم کردن آب در این ناحیه بیابانی توسط چندین پروژه انتقال آب پس از پروژه اولیه تونل کوهرنگ عصر پهلوی، باعث رشد شدید صنایع و سرازیر شدن جمعیت از استان‌های مجاور در این شهر بیابانی شده است.
هفت درصد سطح استان اصفهان در بُعد میانیِ زاینده‌رود میزبان ۹۰ درصد صنایع استان است و حدود ۱۵ هزار واحد کوچک و درشت صنعتی در این منطقه ایجاد شده است. اصفهان با دارا بودن این واحدهای صنعتی-۴۴ شهرک و ۳۳ ناحیه- و بزرگ‌ترین کارخانه‌ها از جمله فولاد مبارکه، فولاد سبا، ذوب آهن، پالایشگاه، پتروشیمی، پلی‌اکریل، تولید سیمان، صنایع نظامی و هسته‌ای و … در جایگاه نخست صنایع کشور قرار دارد. رتبه نخست تولید فولاد کشور مربوط به اصفهان است.
اکنون پس از چند دهه خیره‌سری علیه مادر طبیعت و استقرار صنایع شدیداً آب‌بر در شعاع ۵۰ کیلومتری از مرکز شهر اصفهان، بدون در نظر گرفتن معیارهای ضروری، بحران آب جدی‌تر از دوران صفوی و قاجار مجدداً به روی صحنه آمده است. چرا که با انتقال آب از سایر مناطق به مناطق کویر مرکزی نه تنها این مناطق سیراب نشده بلکه بحرانی در سایر مناطق نیر ایجاد شده است.
ادامه مطلب
✅ @karkhone
Comments
Be the first to add a comment
Log in to comment