قلب نحوی در زبان فارسی
یکی از ویژگیهای دستوری که در برخی از زبانهای بشری دیده میشود نوعی پارامتر نحوی است که به آن قلب یا وارونگی نحوی (scrambling) میگویند.
این ویژگی خاص زبانهایی است که
در آنها یک سازه میتواند در سطح جمله آزادانه حرکت کند بدون آنکه ساخت معنایی جمله تغییر کند.
زبانهایی مثل روسی، آلمانی، ژاپنی، هندی و فارسی از این ویژگی برخوردار هستند.
در دستور زایشی، راس اولین کسی بود که وارونگی نحوی را شناسایی کرد و پساز آن زبانشناسان دیگر آن را دنبال کردند؛ از جمله مامورو سایتو که این پارامتر را در زبان ژاپنی با دقت بیشتری بررسی کرد.
قلب نحوی یکی از شاخصههای مهم زبان فارسی است که انواعی دارد:
الف. کوتاه (short distans):
مفعول غیرمستقیم قبلاز مفعول مستقیم قرار میگیرد. مثال:
(۱) من به آریا کتاب را دادم.
ب. میانه (intermediate distance):
یک سازه به جایگاه قبل از فاعل حرکت داده میشود. مثال:
(۲) کتاب را من به آریا دادم.
ج. بلند (long distance):
سازهی مقلوب از بند پیرو به جایگاهی در بند پایه، حرکت میکند. مثال:
(۳) آریا را علی گفت که دیده.
د. چندگانه (multiple):
حرکت چند سازه را در بر میگیرد. مثال:
(۴) به آریا کتاب را من دادم.
ــ س. داریوش. رضوی
منابع:
۱. راسخ مهند، محمد (۱۳۸۸). گفتارهایی در نحو. تهران، نشر مرکز.
۲. Karimi, S (2005). A Minimalist Approach to Scrambling: Evidence from Persian. Berlin, Mouton de
Gruiter.
@molavi_asar_o_afkar@ferdosesokhan