چرا بزرگ زیباست؟ تئوریها و واقعیتها
| دکتر حمید پاداش؛ عضو هیأت علمی دانشگاه تهران و مترجم کتاب بزرگ زیباست
رابطه اندازه بنگاهها و توسعه همواره یکی از موضوعات علمی مورد مجادله بین اقتصاددانان بوده است. دو ایده مشخص دراین باره مطرح شده و میشود: عدهای معتقدند شرکتهای کوچک و متوسط(از جمله استارت آپها) موتور محرک توسعه کشورها هستند. این شرکتها منبع اصلی نوآوری، بهرهوری، اشتغال و حتی برابری نسبی درآمد هستند. مدافعان ایده "کوچک زیباست"، بنیان تئوریک آن را تا آدام اسمیت هم نسبت میدهند.
در مقابل، عدهای از اقتصاددانان معتقدند شرکتهای کوچک و متوسط منابع لازم و کافی برای تحقیق و توسعه ندارند و بنابراین نمیتوانند منشأ نوآوری و بهرهوری باشند. اشتغال این شرکتها نیز از کیفیت و امنیت برخوردار نیست و اتفاقاً تمرکز این شرکتها در کشورهای در حال توسعهای است که از توزیع مناسب درآمد برخوردار نیستند. در حقیقت، شرکتهای کوچک، سرریز بنگاههای بزرگ هستند. بنگاههای بزرگ میتوانند برای ایجاد زنجیره ارزش، شرکتهای نوآور و بهرهور را به تعداد زیاد ایجاد یا خریداری نمایند و حتی خود بازاری بزرگ برای شرکتهای کوچک شوند. دستمزد بیشتر، آموزش بهتر، فناوری بالاتر، اشتغال پایدارتر، بهرهوری بالاتر، صادرات بیشتر، مسؤولیت اجتماعی بیشتر، تمکین مالیاتی بالاتر و نوآوری بیشتر همه جزو مزایای بنگاههای بزرگ هستند.
مدافعان ایده "بزرگ زیباست"، بنیان تئوریک خود را به اندیشههای شومپیتر نسبت میدهند. این دو رویکرد، رویکردهای اصلی درباره نسبت اندازه بنگاه و توسعه هستند. در ادبیات علمی، رویکرد سومی به نام رویکرد بینابینی تعریف نشده است اما کاملاً روشن است که میشود چنین رویکردی نیز متصور شد.
کتاب "بزرگ زیباست" در سال ۲۰۱۸ توسط انتشارات دانشگاه MIT منتشر شد و مجدداً مجادله جدی بین اقتصاددانان ایجاد نمود؛ نویسندگان کتاب، اتکینسون و لیند، اقتصاد سیاسی گرایش به سمت بنگاههای کوچک را از منظر تاریخی و اقتصادی در آمریکای امروز(تا دوره ترامپ) را تحلیل و نقد کردهاند؛ مطابق این رهیافت، همه دولتها و رؤسای جمهور در آمریکا(از کارتر و ریگان تا اوباما و ترامپ)، حداقل در کارزارهای انتخاباتیشان، بر دفاع از شرکتهای کوچک تأکید کردهاند. سیاست، اولین و مهم ترین دلیل محبوبیت شرکتهای SME بوده و هست؛ چون با مناطق و حوزههای انتخاباتی و محلی سروکار دارند. دلیل دوم آن، ایدئولوژی است؛ محبوبیت SMEها در طول زمان با ارزشهای آمریکاییها و سنت جمهوری خواهی آنها گره خورده است. با این حال، واقعیتها حاکی از روندهای دیگری است که معمولاً از آنها چشم پوشی میشود؛ به عنوان نمونه، تنها ۱۰ درصد آمریکاییها خوداشتغال هستند(۹۰ درصد مزدبگیر هستند) و بیش از ۵۰ درصد مزدبگیران برای شرکتهای متوسط، بزرگ و سازمانهای دولتی و عمومی کار میکنند. البته، در همان حال ۵۷ درصد آمریکاییها دوست دارند برای خودشان کار کنند. تفاوت بین ۱۰ درصد و ۵۷ درصد تفاوت بین واقعیتها و آرزوهاست. علاوه بر این، نرخ استارت آپها به سیکلهای کسب و کاری وابسته است؛ بعد از بحران ۲۰۰۸، نرخ استارت آپهای حوزه ساخت و ساز تا ۲۶ درصد کاهش و بعد از پیدایش نفت شیل، نرخ استارت آپهای حوزه معدن تا ۳۰ درصد افزایش داشته است. بنابراین، نرخ استارت آپها در وهله اول تابع عملکرد کل اقتصاد است. علاوه بر این، نرخ استارت آپها به شدت رقابت در حوزه بینالملل و سیاست رقابتی داخلی نیز وابسته است.
در حقیقت، آنچه از مفاد کتاب بزرگ زیباست مستفاد میشود این است که تاریخ توسعه، تاریخ کوچکها وبزرگها نیست؛ تاریخ امواج متوالی نوآوری است که شومپیتر از آنها با عنوان "پارادایمهای فنی-اقتصادی" نام میبرد. اندازه بنگاهها در اقتصادهای پیشرفته تابعی از تغییرات بنیادین در فناوریهاست و تغییرات فناوری ریشه در تغییرات اقتصاد تولید دارد. ماهیت فناوریهای تولیدی است که اندازه بنگاه را تغییر میدهد. در بخش غیرتولیدی، فناوری اطلاعات از طریق ارتقای بهرهوری، اندازه بنگاه را تعیین میکند.
✅ @karkhone