دلایل اصلی فروپاشی شوروی: عقب‌ماندگی اقتصادی و تکنولوژیک
| توس تهماسبی
نیروی نظامی شوروی، چهار یا پنج سال پیش از قرارداد کنترل تسلیحات ۱۹۸۷ که در سال ۱۹۹۰ اجرایی شد، از لحاظ سطح فن‌آوری به میزان خطرناکی از امریکا عقب افتاده بود. شوروی زمانی که دیگر منابع اقتصادی و سطح فن‌آوری مورد نیاز برای برابری نظامی با امریکا را در اختیار نداشت، با اصرار و اعطای امتیازات فراوان، امریکا را به پای میز مذاکره کشاند. هیچ خلع سلاحی هم صورت نگرفت. نیروی موشکی قاره‌پیما و توان دو ابرقدرت برای نابودی چندباره یکدیگر دست نخورده باقی ماند. تنها موشک‌های میان‌بُرد دو طرف که در اروپا مستقر بودند یعنی اس‌اس-۲۰، اس‌اس-۲۳، پرشینگ-۲ و توماهاوک زمین‌پایه نابود شدند.
مشکل شوروی چیز دیگری بود که مارشال اوگارکف، رییس ستاد ارتش این کشور در زمان آندروپوف یعنی در سال ۱۹۸۳ آن را به خوبی بیان کرد: "ما دیگر نمی‌توانیم به سطح تکنولوژی سلاح‌های امریکایی دست یابیم. قدرت نظامی مدرن بر تکنولوژی مدرن تکیه دارد و تکنولوژی مدرن بر کامپیوتر؛ در حالی که ما امروز حتی در بسیاری از دفاتر وزارت دفاع کامپیوتر نداریم. ما نمی‌توانیم بدون یک انقلاب اقتصادی به سطح تکنولوژی سلاح‌های امریکایی دست یابیم و امروز سوال ما این است که آیا می‌توانیم بدون یک انقلاب سیاسی به این انقلاب اقتصادی دست یابیم یا خیر؟"
یکی از عوامل اصلی سقوط شوروی، عقب ماندن اقتصاد و به تبع آن صنایع نظامی این کشور از انقلاب اطلاعاتی بود که در دهه هفتاد میلادی آغاز شد. اهمیت این انقلابِ تاریخ‌ساز -که هنوز ادامه دارد و به تکامل نهایی خود نرسیده است- به اندازه‌ای است که مورخان در کلان‌ترین تقسیم‌بندی خود، تنها دو تحول دیگر را هم‌سنگ آن می‌شناسند: انقلاب کشاورزی حدود ۸ الی ۱۰ هزار سال پیش، و انقلاب صنعتی قرون ۱۸ و ۱۹ میلادی. هر کدام از این انقلاب‌ها، جامعه، اقتصاد و شیوه جنگاوری جدیدی آفریده‌اند که قواعد و موازنه قدرت جهانی را تغییر داده است.
انقلاب اطلاعاتی، چنان نقش فن‌آوری نرم و تمرکزناپذیر و همچنین اهمیت تقاضای مصرف‌کننده را در اقتصاد بالا برد که اقتصاد دستوری شوروی که بر پایه عصر صنایع سنگین کلاسیک و خط تولید پُرحجم و بی‌انعطاف سازمان یافته بود، توانایی انطباق با آن را نداشت. جامعه‌ای که در آن حکومت تعیین می‌کرد افراد کدام رشته علمی را دنبال کرده و روی چه موضوعاتی تحقیق کنند و استفاده از ماشین‌حساب یا دستگاه فتوکپی نیازمند مجوز کا.گ.ب و حضور در مکان‌هایی مشخص بود، طبیعتا نمی‌توانست با دنیای جدید محققان و کارآفرینان پُرشمار، آزاد و با انگیزه‌ی "دره سیلیکون" رقابت کند.
در اقتصاد شوروی که یک هیات کوچک برنامه‌ریزی تعیین می‌کرد که چه چیزهایی و به چه مقدار باید تولید شود، مصرف‌کننده و تقاضا تقریبا جایی نداشت. مردم، اسکناس‌های بی‌مصرف را هم‌چون کارت‌پستال یا بریده روزنامه لای کتاب‌ها یا در گنجه‌ها رها می‌کردند، چرا که در اکثر اوقات، کالایی در فروشگاه‌ها پیدا نمی‌شد و بانکی هم نبود که در قبال پس‌انداز مردم سودی پرداخت کند. دولت شوروی لزومی نمی‌دید مردم این کشور برخی کالاها از جمله لوازم آرایش، بعضی لباس‌ها یا کالاهای نسبتا تجملی دیگر را مصرف کنند؛ بنابراین این کالاها تولید نمی‌شد و جز در بازار سیاه قابل خرید نبود.
تصویر: لهستان ۲۷ ژانویه ۲۰۰۵
ژاک شیراک رئیس جمهور فرانسه و ولادیمیر پوتین رئیس جمهور روسیه در مراسمی به مناسبت شصتمین سالگرد آزادی زندانیان اردوگاه کار اجباری آشویتس توسط ارتش شوروی
✅ @karkhone
| توس تهماسبی
نیروی نظامی شوروی، چهار یا پنج سال پیش از قرارداد کنترل تسلیحات ۱۹۸۷ که در سال ۱۹۹۰ اجرایی شد، از لحاظ سطح فن‌آوری به میزان خطرناکی از امریکا عقب افتاده بود. شوروی زمانی که دیگر منابع اقتصادی و سطح فن‌آوری مورد نیاز برای برابری نظامی با امریکا را در اختیار نداشت، با اصرار و اعطای امتیازات فراوان، امریکا را به پای میز مذاکره کشاند. هیچ خلع سلاحی هم صورت نگرفت. نیروی موشکی قاره‌پیما و توان دو ابرقدرت برای نابودی چندباره یکدیگر دست نخورده باقی ماند. تنها موشک‌های میان‌بُرد دو طرف که در اروپا مستقر بودند یعنی اس‌اس-۲۰، اس‌اس-۲۳، پرشینگ-۲ و توماهاوک زمین‌پایه نابود شدند.
مشکل شوروی چیز دیگری بود که مارشال اوگارکف، رییس ستاد ارتش این کشور در زمان آندروپوف یعنی در سال ۱۹۸۳ آن را به خوبی بیان کرد: "ما دیگر نمی‌توانیم به سطح تکنولوژی سلاح‌های امریکایی دست یابیم. قدرت نظامی مدرن بر تکنولوژی مدرن تکیه دارد و تکنولوژی مدرن بر کامپیوتر؛ در حالی که ما امروز حتی در بسیاری از دفاتر وزارت دفاع کامپیوتر نداریم. ما نمی‌توانیم بدون یک انقلاب اقتصادی به سطح تکنولوژی سلاح‌های امریکایی دست یابیم و امروز سوال ما این است که آیا می‌توانیم بدون یک انقلاب سیاسی به این انقلاب اقتصادی دست یابیم یا خیر؟"
یکی از عوامل اصلی سقوط شوروی، عقب ماندن اقتصاد و به تبع آن صنایع نظامی این کشور از انقلاب اطلاعاتی بود که در دهه هفتاد میلادی آغاز شد. اهمیت این انقلابِ تاریخ‌ساز -که هنوز ادامه دارد و به تکامل نهایی خود نرسیده است- به اندازه‌ای است که مورخان در کلان‌ترین تقسیم‌بندی خود، تنها دو تحول دیگر را هم‌سنگ آن می‌شناسند: انقلاب کشاورزی حدود ۸ الی ۱۰ هزار سال پیش، و انقلاب صنعتی قرون ۱۸ و ۱۹ میلادی. هر کدام از این انقلاب‌ها، جامعه، اقتصاد و شیوه جنگاوری جدیدی آفریده‌اند که قواعد و موازنه قدرت جهانی را تغییر داده است.
انقلاب اطلاعاتی، چنان نقش فن‌آوری نرم و تمرکزناپذیر و همچنین اهمیت تقاضای مصرف‌کننده را در اقتصاد بالا برد که اقتصاد دستوری شوروی که بر پایه عصر صنایع سنگین کلاسیک و خط تولید پُرحجم و بی‌انعطاف سازمان یافته بود، توانایی انطباق با آن را نداشت. جامعه‌ای که در آن حکومت تعیین می‌کرد افراد کدام رشته علمی را دنبال کرده و روی چه موضوعاتی تحقیق کنند و استفاده از ماشین‌حساب یا دستگاه فتوکپی نیازمند مجوز کا.گ.ب و حضور در مکان‌هایی مشخص بود، طبیعتا نمی‌توانست با دنیای جدید محققان و کارآفرینان پُرشمار، آزاد و با انگیزه‌ی "دره سیلیکون" رقابت کند.
در اقتصاد شوروی که یک هیات کوچک برنامه‌ریزی تعیین می‌کرد که چه چیزهایی و به چه مقدار باید تولید شود، مصرف‌کننده و تقاضا تقریبا جایی نداشت. مردم، اسکناس‌های بی‌مصرف را هم‌چون کارت‌پستال یا بریده روزنامه لای کتاب‌ها یا در گنجه‌ها رها می‌کردند، چرا که در اکثر اوقات، کالایی در فروشگاه‌ها پیدا نمی‌شد و بانکی هم نبود که در قبال پس‌انداز مردم سودی پرداخت کند. دولت شوروی لزومی نمی‌دید مردم این کشور برخی کالاها از جمله لوازم آرایش، بعضی لباس‌ها یا کالاهای نسبتا تجملی دیگر را مصرف کنند؛ بنابراین این کالاها تولید نمی‌شد و جز در بازار سیاه قابل خرید نبود.
تصویر: لهستان ۲۷ ژانویه ۲۰۰۵
ژاک شیراک رئیس جمهور فرانسه و ولادیمیر پوتین رئیس جمهور روسیه در مراسمی به مناسبت شصتمین سالگرد آزادی زندانیان اردوگاه کار اجباری آشویتس توسط ارتش شوروی
✅ @karkhone
Comments
Be the first to add a comment
Log in to comment