عاشورا را چگونه بفهمیم؟

نگریستن به عاشورا در سه افق

رخداد تلخی در سال 61 هجری؛ در نهم و دهم محرم، به وقوع پیوست. پیکاری که در آن خیل سپاهیان حاکم، بر گروهی اندک، آن هم بی‌ساز و برگ جنگی فرود آمدند و در ستیز و پیکاری خشن، خونین و نابرابر دست به شقاوت بردند.

✅ واقعیت چه بوده و در آن روز چه اتفاقی افتاده است؟
تاریخ، روایت‌های متعدد و متفاوتی از این جدال و رویارویی بی‌رحمانه گزارش کرده است. تحلیل‌گران فراوانی نیز این واقعه را دستاویز تفسیرها و تحلیل‌ها نموده‌اند. هر یک فراخور دیدگاه و پیش فرض‌هایی که داشته‌اند، تابلویی از آن به تصویر کشیده‌اند. اما فارغ از این که چه روی داده است، قدری بیندیشیم و تامل کنیم که چه مواجهه و برخوردی با این رخداد داشته و داریم و در کجای این روایت غم‌انگیز و دردناک ایستاده‌ایم. عاشورا و آن واقعه‌ی دردناک، اینک چه نسبتی با زندگی ما برقرار می‌کند؟ این رویداد حزین، چه نکته و یا نکته‌هایی دارد؟ و ما در مواجهه‌ی با آن، چه باید بکنیم؟ چه درس فراتاریخی و پیام فرافرهنگی دارد که پس از قرن‌ها می‌توانیم و باید در باره‌اش تامل کنیم؟

عاشورا، یک پیام آشکار دارد.
ارزش زندگی به خوب زیستن آن است. و رکن و پایه اصلی خوب زیستن و شرط اصلی خوب زیستن آن است که آدمی بتواند در کمال آزادگی بزیید. خوب زیستن، در وقتی که حاکمیت و قدرت مستقر، آدمی را به تحقیر می‌کشاند، ممکن نیست. از این رو امام حسین، برای خوب زیستن‌آش، لاجرم باید در برابر تحقیر دستگاه حکومت، مقاومت می‌کرد. او زندگی‌اش را بر سر آن نهاد تا تحقیر نشود، ایستادگی کرد و گردن فراز و آزاده، مرگ را به زندگی تحقیرشده برگزید. برای حسین، آزادگی، فضیلت بی بدیل بود. او حتی از دشمنانش می‌خواست آزاده باشند.
آزاده بود و "آزاده"، در برابر تحقیر و زندگی حقیرانه و سرکوب شده، تاب تحمل ندارد.

▪️ زبان نهان و پیام پنهانش به همه‌ی ما این است: زندگی تحقیر شده، ارزش زیستن ندارد.

امام حسین قیام نکرد. قصد جنگ و جدال هم نداشت. این را می‌شود از رفتارشان در همراهی خانواده و تعداد اندک همراهان فهمید. او مردی کارآزموده و جنگاور بود، می‌دانست قیام و جنگ، الزامات خودش را دارد. کسی که می‌خواهد وارد جنگ شود، به جای زنان و فرزندان، ساز و برگ نظامی تمهید می‌کند. از این رو نمی‌توان عاشورا را قیام معرفی کرد. به ویژه آن جایی که امام حسین با پیشنهادهای متعدد به اردوگاه مقابلش، می‌خواهد از بروز جنگ جلوگیری کند. و البته آنان آمده بود تا با جنگ، کار را یکسره کنند.

✅ دست کم سه روایت و یا رویکرد نسبت به واقعه‌ی کربلا را می‌توان از یک‌دیگر تفکیک نمود. هر یک از روایت‌ها تاملاتی در باره‌ی این رخ‌داد غم‌انگیز ارائه داده‌اند و از سه افق به آن نگریسته‌اند.

❗️1. رویکردِ ثواب‌اندیشان
آخرت گرایی نام دیگری است که می توان بر ثواب اندیشان نهاد. این رویکرد و روایت به سمت رستگاری و رهیدن از آتش دوزخ جهت‌گیری می‌شود. پیروان این رویکرد، در آیین و مراسم عاشورا شرکت می‌کنند، عزاداری می‌کنند، اشک می‌ریزند و زیارت عاشورا می‌خوانند و همه این‌ها را برای آن انجام می‌دهند که توشه و ثوابی برای پس از مرگ‌شان انباشت نمایند.
رویکرد آخرت‌گرایانه، تماما رو به حیات پس از مرگ دارد و از این رو چندان دغدغه‌ی تاثیر و اثر این واقعه بر حیات این جهانی ندارد. به طور کلی در طول تاریخ، این رویکرد در دو شکل فردگرا و آیین‌گرا، ظاهر شده است.

متن کامل در Instant View

✍️ علی زمانیان....... ۱۳۹۹/۰۶/۰۸



#فرهیختگان صدای فرزانگان