نامگذاری بحرهای عروضی ( عروض سنتی)
بحر های شعر فارسی بر اساس ارکان تشکیل دهنده شان نامگذاری می شوند. نام ارکان اصلی بدین شرح است :
فاعلاتن = رَمَل
مفاعیلن = هَزَج
مستفعلن = رَجَز
فعولن = مُتَقارِب
فاعلن = مُتَدارِک
متفاعلن = کامِل
مفاعلتن = وافِر
این ارکان سالم نامیده می شوند وسایر افاعیل بر اساس این ارکان نامگذاری می شوند و آنها را مُزاحَف این ارکان می نامند.
🔶زُحاف :
🔶به تغییراتی که روی یک رکن اصلی اعمال می شود تا رکن جدید پدید آید زحاف می گویند
انواع زحاف :
مَخبون :
هجای بلند اول رکن ، کوتاه شود مثل :
فاعلاتن ( - ^ - - ) تبدیل شود به فعلاتن ( ^ ^ - - )
مستفعلن ( - - ^ - ) تبدیل شود به مفاعلن ( ^ - ^ - )
فاعلن ( - ^ - ) تبدیل شود به فعلن ( ^ ^ - )
اَثلَم :
هجای کوتاه اول رکن حذف شود مثل :
فعولن ( ^ - - ) تبدیل شود به فع لن ( - - )
مَطوی :
هجای بلند دوم رکن ، کوتاه شود مثل :
مستفعلن ( - - ^ - ) تبدیل شود به مفتعلن ( - ^ ^ - )
مفعولاتُ ( - - - ^) تبدیل شود به فاعلاتُ ( - ^ - ^ ) *
اَخرَب :
هجای کوتاه اول رکن حذف و هجای بلند آخر رکن ، کوتاه شود مثل :
مفاعیلن ( ^ - - - ) تبدیل شود به مفعولُ ( - - ^)
مَجبوب :
دو هجای بلند پایانی رکن ، حذف شود مثل :
مفاعیلن ( ^ - - - ) تبدیل شود به فَعَل ( ^ - )
مَقبوض :
هجای بلند ماقبل آخر ، کوتاه شود مثل :
مفاعیلن ( ^ - - - ) تبدیل شود به مفاعلن ( ^ - ^ - )
مَکشوف :
هجای کوتاه آخر ، حذف شود مثل :
فعلاتُ (^ ^ - ^) تبدیل شود به فعلن ( ^ ^ - ) **
مَکفوف :
هجای بلند آخر رکن ، کوتاه شود مثل :
مفاعیلن (^ - - - ) تبدیل شود به مفاعیلُ ( ^ - - ^ )
مَحذوف :
هجای بلند آخر رکن ، حذف شود مثل :
فعولن ( ^ - - ) تبدیل شود به فَعَل ( ^ - )
مفاعیلن (^ - - - ) تبدیل شود به فعولن (^ - - )
فاعلاتن ( - ^ - - ) تبدیل شود به فاعلن ( ^ - - )
مَشکول :
هجای بلند اول و آخر رکن کوتاه شود مثل :
فاعلاتن ( - ^ - - ) تبدیل شود به فعلاتُ ( ^ ^ - ^ )
زحافات مرکب:
گاهی دو زحاف همزمان بر روی یکی از ارکان اصلی اعمال می شود . در چنین شرایطی نام هر دو زحاف بر روی مزاحف نهاده می شود . مثل :
مخبون محذوف :
هم هجای بلند آخر رکن حذف شود و هم هجای بلند اول رکن ، کوتاه شود مثل :
فاعلاتن ( - ^ - - ) تبدیل شود به فعلن ( ^ ^ - )
مطوی مشکوف :
هم هجای کوتاه آخر رکن حذف شود و هم هجای بلند دوم رکن ، کوتاه شود مثل :
مفعولاتُ ( - - - ^ ) تبدیل شود به فاعلن ( - ^ - )
@molavi_asar_o_afkar@ferdosesokhan