نگاهی به کتاب این کوزه گر دهر
#سینا_سنجری
بخش سوم
زیرا در ادامه مطلب به بیان ویژه گی های منحصر بفرد این کتاب پرداخته اند و از نمایه ای جسورانه سخن گفته اند که محتوای مطالب را هم می نمایاند. اما بازهم دست خود را در عدم توجه به منابع رو می کند آنجا که می نویسد:
"... در بعضی شعرها حتی به حذف بخش هایی که نمی پسندیدم می پرداختم از جمله دو شعر از شادروان فریدون مشیری که شدیدا آن شاعر بزرگوار نجیب را دل شکسته و دلخور کرد"
جای شکرش باقی ست که در پرانتز اضافه کرده اند"(حالا دیگر این کار را نمی کنم)". با چنین پیشینه ای چگونه می توان به صحت محفوظات ایشان اعتماد کرد؟
باید افزود که باری می شود از میان شعری بلند در حد منظومه ای دست به انتخاب زد، ولی حذف سطرها و کاستن از شعر دیگران آنهم نه برای زمزمه شخصی بلکه برای چاپ در یک انتولوژی به بهانه سلیقه ی شخصی امری غریبی ست که با هر گونه روش تحقیقی علمی در تضاد است. حالا می شود فهمید آن کاتبی که پانصد ششصد سال پیش به نسخه نویسی کتاب این و آن مشغول بوده چگونه با چنین تصورات متکی بر سلیقه ی شخصی ما را به تاریکی سده ها به دنبال یافتن صاحب واقعی یک رباعی یا ابیات گم شده ی یک غزل کشانده است.
ایشان مدعی اند سلیقه شعرخوانان جدی را شناخته اند و نشانه آن چاپ چند باره ی کتاب های روشن تر از خاموشی و قدر مجموعه گل است. با این حال معلوم می شود که در" این کوزه گر دهر" همان راه را نرفته اند چون کتاب به چاپ دوم هم نرسیده است. گو اینکه این به خودی خود نشانه ای بر موفقیت یا شکست کتابی نیست تنها خواستیم به حجتی که گردآورنده خود آورده است قدر موفقیت این کتاب را بسنجیم.

بعضی نادرستی ها در دیباچه :

ایشان معتقدند تمامی اوزان شعری در بحرهای عربی ریشه دارد.البته این سخن در کلیات درست است اما اگر به جزییات بحور وارد شویم و دست کم به تفاوت سطح رواج داشتن بحور در شعر عربی و فارسی نگاه کنیم در می یابیم که این حکم کلی در مواردی قابل تشکیک است. محققان و دانشمندان و ایران شناسان در باره پیوند شعر هجایی پیش از اسلام و شعر عروضی سخن رانده اند . کسانی همچون ملک الشعرا بهار، دکتر زرین کوب ، دکتر رجایی و خانلری به این موضوع پرداخته اند و دست کم این است که بحور شعر عرب در تماس با شعر هجایی و فرهنگ و موسیقی ایرانی پارسی وار شده است. شاید شعر هجایی کم کم به گونه عروضی درآمده باشد. به ویژه در دوبیتی و رباعی این احتمال هیچ دور از ذهن نیست.

جای دیگر ایشان می نویسند: " ... و آن این که بعضا به دوبیتی ، هنوز هم در برخی اقالیم فرهنگی فارسی، از جمله شرق خراسان – تربت جام و باخزر و خواف – چهاربیتی می گویند."
البته این درست است اما محدود به خراسان نیست. به یاد دارم وقتی تازه چیزهایی می نوشتم وپدر می خواند می گفت اینها بد نیست ولی چاربیتی بنویس . بعدها دانستم منظور ایشان همان دوبیتی ست. اگر بپذیریم که دوبیتی صورت تغییر کرده شعری هجایی از ایران پیش از اسلام است پذیرش اینکه چاربیتی اش بخوانیم آسان است چون از چهار لخت درست شده است.

هم عصر دانستن خیام و عطار:
گردآورنده در چند جای دیباچه عطار و خیام را هم عصر هم فرض کرده است که نادرست است. عطار در سال ۵۲۴ خورشیدی( ۵۴۰ قمری / ۱۱۴۶ میلادی) به دنیا آمده است و در سال ۶۰۰ هجری خورشیدی مطابق ۶۱۸ قمری و ۱۲۲۱ میلادی از جهان رفته است. با این حساب روزگار او تقریبا صد سال پس از خیام است که در سال ۴۲۶ خورشیدی (۴۳۹ قمری) زاده شده است و ۱۳ سال پیش ازبه دنیا آمدن عطار یعنی در سال ۵۱۱ خورشیدی( ۵۲۶ قمری ) در گذشته است.
در صفحه ۳۰ دیباچه می نویسد: "...عطار و خیام که هریک ، به نگاهی ، از مفاخر نخستین و بی همتای رباعی شناخته شده اند،..." . عطار از مفاخر رباعی و درکل شعر فارسی ست ولی نه از مفاخر نخستین. رودکی از مفاخر نخستین رباعی ست.
همچنین در صفحه ۴۴ دیباچه آمده است:
" از قرن هفتم به بعد و به ویژه در زمان سرایش رباعیات حکیم نیشابور، عمر خیام و حکیم دیگر آن اقلیم یعنی شیخ فریدالدین عطار ، رعایت قافیه در مصراع سوم به مانند مصراع های دیگر رباعی کنار گذاشته شد."
باید گفت که اینچنین نیست خیام فقط ۲۶ سال از قرن ششم را دیده است، چطور او را به قرن هفتم بردید. حتی عطار هم بیشتر شاعر قرن ششمی ست و نه هفتمی. همچنین رعایت قافیه در مصراع سوم در روزگار خیام رایج بوده و رباعیات اصیل خیام درضبط نخستین این خویش این ویژگی را داراست.

#رباعی
ادامه دارد
T.me/sanjarisina