پنج دوره تجارت جهانی و تدابیر هوشمندانه کشورهای موفق در بهرهبرداری از فرصتها
ظرف ۱۵۰ سال گذشته از منظر تجارت آزاد، جهان پنج مرحله مختلف با ویژگیهای کاملا متفاوت به لحاظ نظام ارزی، پولی و نقش دولت طی کرده است. این پنج مرحله عبارتند از «صنعتی شدن»، «حمایتگرایی»، «برتونوودز و نظام نرخهای ارز ثابت»، «آزادسازی و نظام نرخهای ارز شناور» و «آهستهسازی».
دوره صنعتی شدن
عصر صنعتی شدن دورهای بود که تجارت جهانی – تحت سلطه آمریکا، اروپا، آرژانتین، استرالیا و کانادا – ذیل استاندارد طلا تسهیل شد. رشد تجارت جهانی در این عصر عموما ناشی از پیشرفتهای حوزه حملونقل بود که هزینههای تجاری را کاهش و حجم تجارت را افزایش داد. در این دوره صنعتیشدههای اولیه شامل انگلستان در اواخر قرن هجدهم، آلمان از دهه ۱۸۰۰، آمریکا از دهه ۱۸۳۰ و ژاپن از دهه ۱۸۷۰ ظهور کردند. پارادایم غالب صنعتی این دوره بخار و راهآهن است و الگوی سازمانی تولید شرکتهای با مدیریت و تامینکنندگان منطقهای هستند. انگلستان اولین کشوری که نردبان صنعتیشدن را پیمود از اواخر قرن ۱۸ شرایط صنعتی شدن را از مسیر استعمار درک کرد. از این منظر انگلستان نسبت به دیگر صنعتیشدههای اولیه موقعیت متمایزی داشته است. در اواسط قرن ۱۹، آلمان، و آمریکا به کمک نوآوریهای فناورانه به ویژه در حوزه صنایع سنگین مانند صنایع شیمیایی همراه با توسعه نهادهای جدید به ویژه در زمینه صنعت بانکداری وارد دالان توسعه صنعتی شدند. ژاپن نیز در نیمه قرن ۱۹ فضای سیاستی لازم را با آغاز نوسازی درک و فرآیند سریع توسعه صنعتی را آغاز کرد. کشورهای صنعتی شده اولیه امروز به مرحله صنعتزدایی رسیدهاند و البته پیش از آن، از تمام مواهب ممکن در پدیده صنعتیشدن به ویژه وضع نظامات تعرفهای حمایتی شدید بهرهمند شده بودند. تا اواسط قرن ۱۹ سیاست تجاری غالب صنعتی شدههای اولیه شکلی از «حمایت از صنایع نوپا» است.
دوره جنگ و حمایتگرایی
با ورود به دوران جنگ جهانی اول و دوم، درگیریهای بینالمللی با ظهور سیاستهای حمایتگرایی همراه شد و جهان شاهد افت شدید تجارت آزاد و کند شدن روند جهانی شدن بود. علیرغم فشار جامعه ملل برای همکاری چندجانبه، تجارت در میان موانع تجاری و از کار افتادن سازوکار استاندارد طلا و محدود شدن آن به بلوکهای ارزی، به شدت منطقهای شد. در این دوره پارادایم فناورانه غالب تبدیل به فولاد و الکترونیک میشود و الگوی سازمانی تولید، تولید انبوه است و شرکتهای ملی و چند ملیتی در کنار هم بازیگران اصلی هستند. با پایان جنگ جهانی دوم، رویکرد صنعتیشدههای اولیه تغییر کرد و سیاستهایی نظیر بازسازی صنعتی، نوآوری ماموریت محور، تحقیقات صنعتی کاربردی، تامین مالی توسعه و راه حلهای مالی ترکیبی شامل یارانهها، کمکهای مالی و تدارکات راهبردی به ابزارهای اصلی سیاستگذاری صنعتیشدههای اولیه تبدیل شدند. آنها در این مرحله از رویکردی چند جانبه برای آزادسازی تجارت تحت توافقنامه عمومی تعرفهها و تجارت جهانی استقبال کردند، که دسترسی صنعتیشدههای اولیه را به بازارهای کشورهای در حال توسعه تسهیل میکرد. این کشورها امروز تمرکز خود را بیشتر به سمت سیاستهای فناوری با هدف رقابت برای نوآوری، به ویژه در حوزه دیجیتال، معطوف کردهاند.
ادامه مطلب
✅ @karkhone