Hadi Memarian:
به مناسبت روز جهانی آب 2023
هادی معماریان، دانشیار و عضو گروه پژوهشی خشکسالی و تغییر اقلیم در دانشگاه بیرجند
------------------------------------------------------------------------------------------
کمپین روز جهانی آب برای سال 2023 هم اکنون فعال شده است. امسال، تمرکز سازمان ملل متحد بر تسریع تغییرات برای حل بحران آب و مسأله فاضلاب است. این کمپین جهانی با نام «خود تغییر باش»، مردم را تشویق می‌کند تا در زندگی خود برای تغییر نحوه استفاده، مصرف و مدیریت آب اقدام کنند. وعده های داده شده توسط افراد در وب سایت این کمپین به برنامه اقدام آب کمک خواهد کرد. دستور کار اقدام آب مجموعه ای از تعهدات داوطلبانه دولت ها است. شرکت‌ها، سازمان‌ها، مؤسسات، ائتلاف‌ها و اعضای عمومی، بسیج شده‌اند تا پیشرفت سریعی را در راستای رسیدن به اهداف مورد توافق بین‌المللی آب و فاضلاب، به ویژه هدف ششم توسعه پایدار (SDG 6) یعنی آب و فاضلاب برای همه تا سال 2030 ایجاد کنند.
جهان در حال حاضر به طور جدی از مسیر هدف SDG 6 خارج شده است. آخرین داده ها نشان می دهد که دولت ها باید به طور متوسط چهار برابر سریعتر کار کنند تا به موقع به این هدف برسند. اختلال عملکرد در سراسر چرخه آب باعث تضعیف پیشرفت در همه مسائل مهم جهانی، از سلامت گرفته تا گرسنگی، برابری جنسیتی تا مشاغل، آموزش و پرورش تا صنعت، بلایا تا صلح می شود. تغییر سریع و دگرگون کننده ای مورد نیاز است و همه می توانند نقش خود را در این زمینه ایفا کنند. هر اقدامی - مهم نیست چقدر کوچک - تفاوت ایجاد خواهد کرد.

مطالعات نشان می دهد که چهار دسته از عوامل در ایران شامل عوامل اقتصادي، سياسي، اجتماعي و محيط زيستي کشور را از رسیدن به توسعه پایدار بازداشته است. عوامل اقتصادي عبارتند از وابسته بودن به درآمد نفت ، بیکاری و ضعف تولید و بی توجهی به بهره وری و خروج نخبگان اقتصادی و سرمایه های آن هاست که خود موجب بی عدالتی، تورم افسار گسیخته و فقر و فساد گسترده می شود. عوامل اجتماعی عبارتند از عدم وجود همگرايي بين بخشي، ضعف نگاه جامع به توسعه پایدار، وجود فقر، استاندارد نبودن جاده ها و زیرساخت های ارتباطی، ضعف در ساختارها، ضعف در تعاملات بين المللي، ضعف دربرابري جنسيتي و توانمندسازي زنان، و افزايش طلاق مي باشد. از مهمترین عوامل سیاسی، ضعف تعاملات سیاسی بین المللی، تخریب ساختارهای حزبی و سمن های مردم نهاد، و عدم مشارکت عمومی در تصمیم گیری های سیاسی است. و مهمترین علت که محیط زیستی است شامل مشکلات ذیل می شود: بهره برداری بیش از حد از سفره های آب زیرزمینی با کسری مخزن تجمعی بیش از صد میلیارد متر مکعب، فرسایش شدید خاک (بیش از 10 تن در هکتار در سال) و گرد و غبار، آلودگی منابع آب سطحی و زیرزمینی، آلودگی هوا بدلیل خودروهای فرسوده و مصرف سوخت های غیراستاندارد در خودروها و صنایع، از بین رفتن پوشش گیاهی بدلیل تخریب منابع طبیعی و خشکسالی های ممتد، نداشتن برنامه ای جامع در موضوع کاهش انتشار گازهای گلخانه ای و تجارت کربن، عدم اجرای سیاست های سازگاری با تغییر اقلیم، کشاورزی سنتی و فرسوده بدون نگاه آینده نگر به فناوری های سبز و نوین، کاهش شدید تنوع گونه های گیاهی و جانوری، سدسازی ها و انتقال آب بین حوضه ای، از بین رفتن دریاچه ها و تالاب های طبیعی، مشکلات مربوط به دفع زباله ها و تصفیه فاضلاب و ....
مسلماً همه یا تعدادی از عوامل گفته شده در بالا می تواند کشورمان را از رسیدن به اهداف توسعه پایدار و بخصوص هدف ششم آن که مستقیماً با مسأله آب در ارتباط است بازدارد. به نظر می رسد بر اساس شعار روز جهانی آب یعنی "خود تغییر باش" باید یک بازنگری کلی در رفتار محیط زیستی خودمان داشته باشیم. تا خود نخواهیم، تغییرات ایجاد نخواهد شد. این تغییرات فقط رفتار ما را عوض نخواهد کرد، بلکه بر رفتار اعضای خانواده، دوستان، همکاران و مدیران و حکمرانان این جامعه نیز مؤثر خواهد بود و تغییر رفتار جامعه منجر به اصلاح روندها خواهد شد.