✳️ ایران پیر
کاهش نرخ تولد به زیر نرخ جانشینی چه عواقبی برای اقتصاد ایران دارد؟
✍️فائزه مومنی
✅ جمعیت ایران وارد مرحله‌ای بحرانی از نظر ساختار سنی شده است. در سال ۱۴۰۳ تعداد تولدها برای نخستین‌بار در شش دهه اخیر به زیر یک میلیون رسید و نرخ باروری کل به 44 /1 کاهش یافت؛ یعنی بسیار پایین‌تر از سطح جایگزینی 1 /2.
🔹پیش‌بینی می‌شود از دهه ۱۴۴۰ رشد جمعیت منفی شود و کشور با کاهش خالص جمعیت روبه‌رو شود. همزمان، جمعیت سالمند نیز رو به افزایش است؛ سهم افراد بالای ۶۵ سال از شش درصد در سال ۱۳۹۵ به حدود هشت درصد در سال ۱۴۰۴ رسیده و انتظار می‌رود در دهه آینده با بازنشستگی نسل‌های پرجمعیت، نسبت وابستگی سالمندان به‌طور چشمگیری افزایش یابد.
🔹این روند پیامدهای اقتصادی گسترده‌ای دارد. کاهش نیروی کار فعال، رشد تولید ناخالص داخلی را تهدید می‌کند و در صورت نبود سرمایه‌گذاری در نیروی انسانی و فناوری، موجب افت نوآوری، کاهش کارآفرینی و تضعیف رقابت‌پذیری می‌شود. همزمان، جمعیت سالخورده فشار سنگینی بر بودجه عمومی و صندوق‌های بازنشستگی وارد می‌کند؛ چرا که تعداد بیمه‌پردازان کاهش یافته و هزینه‌های درمان و مستمری بالا می‌رود.
🔹در ایران، نسبت بازنشستگان به کارکنان شاغل در صندوق بازنشستگی کشوری به حدود ۸۱ درصد رسیده است که نشانه‌ای از افزایش سریع بار مالی دولت است. پیری جمعیت همچنین الگوهای مصرف و سرمایه‌گذاری را دگرگون می‌کند؛ تقاضا برای آموزش، مسکن و کالاهای خانوادگی کاهش می‌یابد، درحالی‌که نیاز به خدمات پزشکی و مراقبتی افزایش پیدا می‌کند.
🔹 تجربه کشورهایی مانند ژاپن، کره جنوبی، ایتالیا و آلمان نشان داده است که کاهش باروری، اگر با سیاست‌های حمایتی، اصلاح ساختار اقتصادی و ارتقای امنیت شغلی همراه نباشد، به افت پایدار رشد، فشار بر نظام‌های رفاهی و ناپایداری مالی دولت‌ها منجر خواهد شد.
مدرسه مدیریت
کاهش نرخ تولد به زیر نرخ جانشینی چه عواقبی برای اقتصاد ایران دارد؟
✍️فائزه مومنی
✅ جمعیت ایران وارد مرحله‌ای بحرانی از نظر ساختار سنی شده است. در سال ۱۴۰۳ تعداد تولدها برای نخستین‌بار در شش دهه اخیر به زیر یک میلیون رسید و نرخ باروری کل به 44 /1 کاهش یافت؛ یعنی بسیار پایین‌تر از سطح جایگزینی 1 /2.
🔹پیش‌بینی می‌شود از دهه ۱۴۴۰ رشد جمعیت منفی شود و کشور با کاهش خالص جمعیت روبه‌رو شود. همزمان، جمعیت سالمند نیز رو به افزایش است؛ سهم افراد بالای ۶۵ سال از شش درصد در سال ۱۳۹۵ به حدود هشت درصد در سال ۱۴۰۴ رسیده و انتظار می‌رود در دهه آینده با بازنشستگی نسل‌های پرجمعیت، نسبت وابستگی سالمندان به‌طور چشمگیری افزایش یابد.
🔹این روند پیامدهای اقتصادی گسترده‌ای دارد. کاهش نیروی کار فعال، رشد تولید ناخالص داخلی را تهدید می‌کند و در صورت نبود سرمایه‌گذاری در نیروی انسانی و فناوری، موجب افت نوآوری، کاهش کارآفرینی و تضعیف رقابت‌پذیری می‌شود. همزمان، جمعیت سالخورده فشار سنگینی بر بودجه عمومی و صندوق‌های بازنشستگی وارد می‌کند؛ چرا که تعداد بیمه‌پردازان کاهش یافته و هزینه‌های درمان و مستمری بالا می‌رود.
🔹در ایران، نسبت بازنشستگان به کارکنان شاغل در صندوق بازنشستگی کشوری به حدود ۸۱ درصد رسیده است که نشانه‌ای از افزایش سریع بار مالی دولت است. پیری جمعیت همچنین الگوهای مصرف و سرمایه‌گذاری را دگرگون می‌کند؛ تقاضا برای آموزش، مسکن و کالاهای خانوادگی کاهش می‌یابد، درحالی‌که نیاز به خدمات پزشکی و مراقبتی افزایش پیدا می‌کند.
🔹 تجربه کشورهایی مانند ژاپن، کره جنوبی، ایتالیا و آلمان نشان داده است که کاهش باروری، اگر با سیاست‌های حمایتی، اصلاح ساختار اقتصادی و ارتقای امنیت شغلی همراه نباشد، به افت پایدار رشد، فشار بر نظام‌های رفاهی و ناپایداری مالی دولت‌ها منجر خواهد شد.
مدرسه مدیریت
Comments
Be the first to add a comment
Log in to comment