🔎سقوط قسطنطنیه و کلیسایی که مسجد شد
#جعل_و_تصرف_تاریخ
🇹🇷🇹🇷 #ترکیه
در سال ۱۴۵۳ و پس از فتح قسطنطنیه به دست عثمانی‌ها و در پی تصرف کلیسا «سلطان محمد دوم» بلافاصله فرمان تبدیل کلیسا به مسجد را صادر کرد. یکی از روحانیون حاضر از منبر کلیسا بالا رفت و اذان تلاوت کرد. سه روز پس از تسخیر، اولین نماز جمعه‌ در ایاصوفیه برگزار و این بنا به نخستین مسجد امپراتوری استانبول تبدیل شد. محمد دوم دستور بازسازی آن را صادر کرد و مناره‌ای چوبی، چلچراغی بزرگ، محراب، و یک منبر به آن اضافه شد. در زمان سلطان سلیمان اول، نقاشی‌های دوره‌ی بیزانس با گچ پوشانده شد (در سال ۱۹۳۰ و در دوره‌ی آتاتورک این گچ‌ها تراشیده شد). «معمار سینان»، معمار ارمنی مشهور ترک، برای جلوگیری از آسیب مجدد بنا، آن را در مقابل زلزله مقاوم کرد. معروف است که «معمار سینان» که اکثر بناهای تاریخی ساخته‌ی ذهن و دست اوست، بسیار تلاش کرد تا گنبدی بهتر از ایاصوفیه بسازد اما در ساخت آن ناکام ماند.

معروف‌ترین بازسازی ایاصوفیه در دوره‌ی امپراتوری عبدالمجید اول انجام شد. دو معمار سوئیسی به همراه بیش از ۸۰۰ کارگر گنبد و هلال طاق را مستحکم نموده، ستون‌ها را راست کردند و تزئینات داخلی و خارجی ساختمان را ترمیم و اصلاح نمودند. لوح‌های بسیار بزرگ مدوری حاوی اسامی الله، محمد، ابوبکر، عمر، عثمان، علی، حسن و حسین از ستون‌ها آویزان شد.



افسانه‌های ایاصوفیه

افسانه‌های بسیاری در مورد ایاصوفیه رایج بود. گمان می‌کردند که گذرگاهی پنهانی از کاخ تکفور، جنب دیوارهای شهر وجود دارد که تا جزایر دریای مرمره امتداد می‌یابد. صرف‌نظر از اسطوره‌ها، در پی جست‌وجوی غواصان ترک در تالارهای غرق در آب، دو تونل را یافتند که احتمالاً تئودوسیوس دوم، امپراتور بیزانس قرن 5 میلادی از آنها برای تردد مخفیانه به کاخ تکفور و هیپودروم استفاده می‌کرده است. بر اثر آتش‌سوزی و زلزله‌های متعدد بخش بزرگی از ایاصوفیه از بین رفته ‌است، از جمله تابلوی موزائیک تصویر عیسی مسیح که در سال ۱۳۵۵ میلاد بر سطح داخلی گنبد نصب و در میانه‌ی سده‌ی ۱۷ میلادی در زمان عبدالمجید دوم، غازی عسکر عزت افندی با نوشتن آیاتی از سوره‌ی نور آن را پوشانده ‌است. همچنین بر روی ستونی که «ستون گریان» خوانده می‌شود، سوراخی وجود دارد که مسیحیان معتقدند در اثر اشک‌های مریم پدیدار شده و این باور رایج است که این ستون توان شفای بیماران را دارد.

هنری میتوز در مقاله‌‌ی «از قرن پانزدهم تا به امروز» به یکی دیگر از این افسانه‌ها اشاره می‌کند: «در اوایل قرن هفتم یکی از نیم گنبدهای کلیسا فرو ریخت و هیچ‌کس در قسطنطنیه نتوانست آن را مرمت کند. بنابراین، امپراتور نامه‌ای را برای محمد ارسال کرد و پیامبر دستورالعملی مبنی بر چگونگی ترمیم نیم‌گنبد ــ به همراه تعداد زیادی شتر که بارشان ملات مخصوصی از شن و ماسه‌های مکه مخلوط با آب دهان خود بود برای‌ امپراتور فرستاد. نقل است شبی که جبرئیل پیامبر را به بهشت برده بود، محمد نمونه‌ی ایاصوفیه را در بهشت دیده است.»

بعد از تصرف قسطنطنیه به دست امپراتوری عثمانی، جسد کنستانتین، آخرین امپراتور قسطنطنیه، هرگز پیدا نشد و این شایعه وجود دارد که روزی کنستانتین برخواهد گشت و ایاصوفیه را دوباره به کلیسا تبدیل خواهد کرد.
اثری که زمانی نماد پیروزی امپراتوری عثمانی و سقوط امپراتوری بیزانس بود، نه تنها مایه‌ی منازعات مذهبی شده بلکه به نمادی از رقابت بین احزاب ترک هم تبدیل شده است. از سویی اردوغان برای احیای قدرت از‌دست‌رفته‌اش همواره سعی کرده تا نامش در کنار آتاتورک مطرح شود و ناسیونالیست‌های ترک و محافظه‌کاران مسلمان او را قهرمانی بشمارند که نماد ترک‌های مسلمان را به آنها برگردانده است از سوی دیگر، اقلیت‌های مذهبی ترکیه نیز بسیار نگران‌اند که این تغییرات بقایای فرهنگ و تاریخ آنان در ترکیه را نیز نابود کند.

به عقیده‌ی ناظران، این امر بخشی از سیاست دولت اردوغان به منظور قطبی‌سازی جامعه‌ و تبدیل ترکیه از کشوری لائیک به کشوری اسلامی است. هر چند به نظر می‌رسد که اردوغان می‌کوشد ترکیه‌ی کنونی را به دوران طلایی امپراتوری عثمانی بازگرداند و این تغییر کاربری هم نشانه‌ای پررنگ از این بازگشت به شمار می‌رود، اما باید دید که آیا او سرانجام موفق به غلبه بر موانع داخلی و بین‌المللی و دستیابی به این هدف خواهد شد یا نه.

📄ایاصوفیه، اثری تاریخی در کشاکش مذهب و سیاست-مهدی شبانی
@cafe_andishe95