🌿نامهٔ سرگشاده میشل فوکو به مهدی بازرگان/ آوریل ۱۹۷۹ (اردیبهشت ۱۳۵۸)

🔺آقای نخست‌وزیر
در سپتامبر سال گذشته که چندین هزار مرد و زن در خیابان‌های تهران به گلوله بسته شده بودند، شما مصاحبه با من را پذیرفتید.
بسیاری از ایرانیان از اینکه این‌ روز‌ها موضوع سخنرانی‌ها و کنفرانس‌های جنجالی‌اند، به خشم آمده‌اند. آن‌ها نشان داده‌اند که می‌دانند چگونه حقوقشان را به دست خود احراز کنند. چند هفته‌ای است که می‌کوشید به محاکمات شتابزده و اعدام‌های عجولانه پایان دهید.

🔹عدالت و بی‌عدالتی نقطهٔ حساس هر انقلابی است: از این نقطه است که انقلاب‌ها‌ زاده می‌شوند، از همین نقطه هم هست که راهشان را گم می‌کنند و می‌میرند.
ما از رژیم‌هایی سخن گفتیم که همزمان با اینکه به حقوق بشر استناد می‌کنند بر مردم ستم روا می‌دارند. شما ابراز امیدواری کردید که با استقرار حکومتی اسلامی، که در آن موقع به طور گسترده‌ای مقبول ایرانیان بود، این حقوق تضمینی واقعی بیابند. شما برای چنین امیدی سه دلیل آوردید. گفتید ساحتی معنوی قیام مردم را پشتیبانی می‌کند، قیامی که در آن هر فرد، محض خاطر جهانی سراسر دیگرگون، حاضر است هر چیزی را به خطر بیاندازد (و برای بسیاری، این «هر چیز» کمتر از وجود و جان خودشان نبود): این ساحت معنوی معادل اشتیاق به رفتن به زیر لوای «حکومت ملاّ‌ها» نبود – به نظرم خودتان همین عبارت را به کار بردید. آنچه از تهران تا آبادان دیدم به هیچ وجه نظر شما را نقض نمی‌کرد.

🔸در ارتباط با این حقوق، شما همچنین گفتید که اسلام به اتکای ژرفای تاریخی و پویایی کنونی‌اش قادر است با چالش خطیری که سوسیالیسم نتوانسته بهتر از سرمایه‌داری از پس آن برآید – اگر نگوییم آن را بد‌تر کرده است – رودررو شود. این روز‌ها برخی که گمان می‌‌کنند چیزهای زیادی دربارۀ جوامع اسلامی یا دربارهٔ ذات همهٔ ادیان می‌‌دانند می‌گویند: «این غیرممکن است».

🔺من از آن‌ها بسیار محتاط‌ترم؛ نمی‌دانم مسلمانان به نام کدام اصل جهان‌شمولی می‌بایست از جستجوی آینده‌شان در اسلامی که می‌بایست چهرهٔ جدیدش را به دست خود بسازند، دست بردارند. چرا در عبارت «حکومت اسلامی» همهٔ سوءظن‌ها بلافاصله متوجه صفت «اسلامی» می‌شود؟ واژهٔ «حکومت» به‌خودی‌خود برای آنکه ما را گوش‌به‌زنگ نگه دارد کفایت می‌کند! هیچ صفتی – دموکراتیک، سوسیالیست، لیبرال، مردمی – حکومت را از الزامات‌اش معاف نمی‌کند.

🔹شما گفتید حکومتی که اقتدارش را از اسلام گرفته باشد به واسطهٔ وظایفی که در دین ریشه دارد محدودیت‌های قابل ‌توجهی بر حاکمیت‌اش بر جامعه وضع می‌کند. چنین حکومتی به واسطهٔ خصلت اسلامی‌اش به «وظایفی» تکمیلی پیوند خورده است که می‌بایست آن‌ها را رعایت کند، چرا که مردم می‌توانند دینی را که میان آن‌ها و حکومت مشترک است علیه حکومت به کار گیرند. این ایده به نظرم مهم رسید.

🔸شخصاً به اینکه حکومت‌ها ممکن است داوطلبانه به تعهداتشان عمل کنند اندکی مشکوک‌ام. با این وصف، به نفع حکومت‌شوندگان است که به‌پاخیزند و گوشزد کنند که به‌ سادگی حقوق خویش را به آنانی که بر آن‌ها حکومت می‌کنند واگذار نکرده‌اند، بلکه می‌خواهند وظایف حاکمان را بر آن‌ها گوشزد کنند. [هیچ حکومتی نمی‌تواند از این وظایف بنیادین شانه خالی کند و] از این منظر، محاکماتی که این روز‌ها در ایران در جریان است به راستی نگران‌کننده است.
هیچ چیز در تاریخ یک مردم مهم‌تر از دقایق نادری نیست که به مثابهٔ تنی واحد برمی‌خیزند تا رژیمی را که دیگر نمی‌توانند تحمل کنند، براندازند. هیچ چیز برای زندگی روزمرهٔ این مردم مهم‌تر از دقایقی نیست که قدرت دولتی با یک فرد درمی‌افتد، وی را دشمن خود می‌خواند و تصمیم می‌گیرد وی را نابود سازد: حکومت هیچ‌گاه وظایفی اساسی‌تر از آن وظایفی که می‌بایست در چنین دقایقی ادا کند، نداشته است.

🔺محاکمات سیاسی همواره در حکم محک [حکومت‌ها] هستند. نه از آن جهت که متهمان هرگز مجرم نیستند بلکه از این رو که قدرت دولتی [در چنین لحظاتی] بدون نقاب عمل می‌کند، و خود را حین قضاوت دشمنانش به معرض قضاوت می‌گذارد. حکومت همواره مدعی است که می‌بایست محترم شمرده شود. اما در واقع دقیقاً همین‌جا است که می‌باید مطلقاً «احترام‌گذار» باشد. خود حقی که حکومت در دفاع از مردم اعمال ‌کند وظایف بسیار سنگینی بر دوش آن می‌‌گذارد.

🔹ضروری است – از این رو لازم‌الاجرا است – که همهٔ امکانات دفاعی و همهٔ حقوق ممکن را برای کسی که تحت پیگرد است فراهم آوریم. آیا وی «آشکارا گناهکار» است؟ آیا افکار عمومی به تمامی علیه اوست؟ آیا مردم نیز از وی متنفرند؟ دقیقا همین‌ها است که حقوقی به وی ارزانی می‌دارد، حقوقی که یکسره می‌بایست خدشه‌ناپذیر باشند. این وظیفهٔ قدرت حاکم است که این حقوق را به رسمیت بشناسد و تضمین کند. نزد یک حکومت چیزی چون «انسان‌های ناسزاوار» نمی‌تواند وجود داشته باشد.
@artperception
🔻ادامه