جشن مهرگان: جشن پیروزی روشنی بر تاریکی
جشن مهرگان، که به آن "مهرگان عامه" یا "مهرگان بزرگ" نیز می‌گویند، یکی از دو جشن بزرگ ایران باستان alongside نوروز است. اگر نوروز جشن آغاز بهار و تولد طبیعت است، مهرگان جشن آغاز پاییز و برداشت محصول و همچنین نماد پیروزی نیکی بر بدی است.
تاریخچه و زمان برگزاری
· ریشه‌ی نام: نام این جشن از «مهر» گرفته شده است. «مهر» در فارسی به معنای خورشید، دوستی، پیمان و نیز نام یکی از ایزدان بزرگ ایران باستان است که نماد روشنایی، پیمان و راستی است. در انگلیسی معادل Mithra شناخته می‌شود.
· زمان در تقویم کهن: در تقویم ایرانیان باستان، سال به دو فصل بزرگ تقسیم می‌شد:
· تابستان بزرگ: از آغاز بهار (نوروز) تا پایان تابستان.
· زمستان بزرگ: از آغاز پاییز تا پایان زمستان.
مهرگان آغاز «زمستان بزرگ» بود.
· زمان دقیق: جشن مهرگان در روز مهر از ماه مهر در گاهشماری ایرانی برگزار می‌شد. این روز برابر است با شانزدهم مهرماه در گاهشماری کنونی ایران. اما به دلیل تغییرات تقویمی در طول تاریخ، بسیاری از زرتشتیان و علاقه‌مندان امروزه این جشن را در دهم مهرماه (برابر با مهرروز از مهرماه در تقویم قدیم) برگزار می‌کنند. به طور کلی، بازه‌ی زمانی بین دهم تا شانزدهم مهرماه به عنوان ایام جشن مهرگان شناخته می‌شود.
افسانه‌ها و دلایل اهمیت مهرگان
مهرگان با چند رویداد اسطوره‌ای و تاریخی مهم گره خورده است:
1. پیروزی فریدون بر ضحاک: مهمترین داستان مرتبط با مهرگان، پیروزی کاوه آهنگر و فریدون بر ضحاک ماردوش (نماد ستم و اهریمن) است. در این روز فریدون، به یاری مردم، ضحاک را شکست داد و او را در کوه دماوند به بند کشید. بنابراین مهرگان نماد پیروزی حق بر باطل و آزادی از ستم است.
2. زادروز مهر: برخی بر این باورند که این روز، زادروز ایزد مهر است.
3. جشن برداشت محصول: از جنبه‌ی کشاورزی، مهرگان همزمان با پایان فصل برداشت محصولاتی مانند انگور و انار بود و کشاورزان برای نعمت‌های خداوند شکرگزاری می‌کردند.
آیین‌ها و مراسم جشن مهرگان
ایرانیان باستان برای این جشن آیین‌های ویژه‌ای داشتند که برخی تا امروز نیز در میان زرتشتیان و علاقه‌مندان به فرهنگ ایرانی زنده مانده است:
· خانه‌تکانی و پوشیدن لباس نو: مانند نوروز، مردم پیش از جشن به نظافت خانه می‌پرداختند و در روز جشن لباس‌های تازه و رنگین به تن می‌کردند.
· آراستن سفره‌ی مهرگان (میزد): سفره‌ای گسترده می‌شد که روی آن آیینه، شمع، گل، میوه‌های پاییزی (به ویژه انار و سیب و انگور)، شیرینی، و انواع خوراکی‌ها قرار می‌گرفت. عناصر اصلی این سفره عبارت بودند از:
· آجیل مخصوص: شامل مغز بادام، پسته، فندق و گردو.
· شراب انگور: به دلیل تازه بودن فصل برداشت انگور.
· «لورک» یا «عسل گردو»: خوراکی سنتی و مقوی که از آسیاب کردن مغز گردو و مخلوط کردن آن با عسل یا شیره‌ی انگور تهیه می‌شود.
· خوراکی‌های نمادین: سبزی پلو با ماهی یا مرغ از غذاهای رایج این جشن بود.
· خواندن دعا و سرودهای مذهبی (گاهان): موبدان زرتشتی به خواندن اوستا و دعا برای شادی درگذشتگان و سلامتی زندگان می‌پرداختند.
· هدیه دادن (مهرگانی): در این جشن به یکدیگر هدیه می‌دادند. پادشاهان از مردم پیشکش دریافت می‌کردند و در مقابل به آنان عطا و بخشش می‌کردند. این رسم نماد مهر و دوستی بود.
رسم بخشش: گفته می‌شود پادشاهان در این روز زندانیان را آزاد می‌کردند.
مهرگان در ادبیات فارسی
شاعران بزرگ ایران همواره به مهرگان اشاره کرده و آن را ستوده‌اند. فردوسی در شاهنامه به شرح پیروزی فریدون بر ضحاک و ارتباط آن با مهرگان می‌پردازد:
فریدون چو شد بر جهان کامکار ندانست جز خویشتن شهریار
به روز خجسته سرِ مهر ماه به سر بر نهاد آن کیانی کلاه
مهرگان امروز
امروزه جشن مهرگان به همت دوستداران فرهنگ ایران‌زمین، انجمن‌های زرتشتی و علاقه‌مندان به میراث فرهنگی در ایران و دیگر کشورها برگزار می‌شود. در این گردهمایی‌ها که معمولاً در مکان‌های تاریخی یا طبیعت برگزار می‌شود، افراد با لباس‌های سنتی حاضر شده، به خواندن شعر، اجرای موسیقی، برپایی سفره مهرگان و سخنرانی درباره‌ی فلسفه این جشن می‌پردازند.
➖➖➖
🆔 @SA_KFP
جشن مهرگان، که به آن "مهرگان عامه" یا "مهرگان بزرگ" نیز می‌گویند، یکی از دو جشن بزرگ ایران باستان alongside نوروز است. اگر نوروز جشن آغاز بهار و تولد طبیعت است، مهرگان جشن آغاز پاییز و برداشت محصول و همچنین نماد پیروزی نیکی بر بدی است.
تاریخچه و زمان برگزاری
· ریشه‌ی نام: نام این جشن از «مهر» گرفته شده است. «مهر» در فارسی به معنای خورشید، دوستی، پیمان و نیز نام یکی از ایزدان بزرگ ایران باستان است که نماد روشنایی، پیمان و راستی است. در انگلیسی معادل Mithra شناخته می‌شود.
· زمان در تقویم کهن: در تقویم ایرانیان باستان، سال به دو فصل بزرگ تقسیم می‌شد:
· تابستان بزرگ: از آغاز بهار (نوروز) تا پایان تابستان.
· زمستان بزرگ: از آغاز پاییز تا پایان زمستان.
مهرگان آغاز «زمستان بزرگ» بود.
· زمان دقیق: جشن مهرگان در روز مهر از ماه مهر در گاهشماری ایرانی برگزار می‌شد. این روز برابر است با شانزدهم مهرماه در گاهشماری کنونی ایران. اما به دلیل تغییرات تقویمی در طول تاریخ، بسیاری از زرتشتیان و علاقه‌مندان امروزه این جشن را در دهم مهرماه (برابر با مهرروز از مهرماه در تقویم قدیم) برگزار می‌کنند. به طور کلی، بازه‌ی زمانی بین دهم تا شانزدهم مهرماه به عنوان ایام جشن مهرگان شناخته می‌شود.
افسانه‌ها و دلایل اهمیت مهرگان
مهرگان با چند رویداد اسطوره‌ای و تاریخی مهم گره خورده است:
1. پیروزی فریدون بر ضحاک: مهمترین داستان مرتبط با مهرگان، پیروزی کاوه آهنگر و فریدون بر ضحاک ماردوش (نماد ستم و اهریمن) است. در این روز فریدون، به یاری مردم، ضحاک را شکست داد و او را در کوه دماوند به بند کشید. بنابراین مهرگان نماد پیروزی حق بر باطل و آزادی از ستم است.
2. زادروز مهر: برخی بر این باورند که این روز، زادروز ایزد مهر است.
3. جشن برداشت محصول: از جنبه‌ی کشاورزی، مهرگان همزمان با پایان فصل برداشت محصولاتی مانند انگور و انار بود و کشاورزان برای نعمت‌های خداوند شکرگزاری می‌کردند.
آیین‌ها و مراسم جشن مهرگان
ایرانیان باستان برای این جشن آیین‌های ویژه‌ای داشتند که برخی تا امروز نیز در میان زرتشتیان و علاقه‌مندان به فرهنگ ایرانی زنده مانده است:
· خانه‌تکانی و پوشیدن لباس نو: مانند نوروز، مردم پیش از جشن به نظافت خانه می‌پرداختند و در روز جشن لباس‌های تازه و رنگین به تن می‌کردند.
· آراستن سفره‌ی مهرگان (میزد): سفره‌ای گسترده می‌شد که روی آن آیینه، شمع، گل، میوه‌های پاییزی (به ویژه انار و سیب و انگور)، شیرینی، و انواع خوراکی‌ها قرار می‌گرفت. عناصر اصلی این سفره عبارت بودند از:
· آجیل مخصوص: شامل مغز بادام، پسته، فندق و گردو.
· شراب انگور: به دلیل تازه بودن فصل برداشت انگور.
· «لورک» یا «عسل گردو»: خوراکی سنتی و مقوی که از آسیاب کردن مغز گردو و مخلوط کردن آن با عسل یا شیره‌ی انگور تهیه می‌شود.
· خوراکی‌های نمادین: سبزی پلو با ماهی یا مرغ از غذاهای رایج این جشن بود.
· خواندن دعا و سرودهای مذهبی (گاهان): موبدان زرتشتی به خواندن اوستا و دعا برای شادی درگذشتگان و سلامتی زندگان می‌پرداختند.
· هدیه دادن (مهرگانی): در این جشن به یکدیگر هدیه می‌دادند. پادشاهان از مردم پیشکش دریافت می‌کردند و در مقابل به آنان عطا و بخشش می‌کردند. این رسم نماد مهر و دوستی بود.
رسم بخشش: گفته می‌شود پادشاهان در این روز زندانیان را آزاد می‌کردند.
مهرگان در ادبیات فارسی
شاعران بزرگ ایران همواره به مهرگان اشاره کرده و آن را ستوده‌اند. فردوسی در شاهنامه به شرح پیروزی فریدون بر ضحاک و ارتباط آن با مهرگان می‌پردازد:
فریدون چو شد بر جهان کامکار ندانست جز خویشتن شهریار
به روز خجسته سرِ مهر ماه به سر بر نهاد آن کیانی کلاه
مهرگان امروز
امروزه جشن مهرگان به همت دوستداران فرهنگ ایران‌زمین، انجمن‌های زرتشتی و علاقه‌مندان به میراث فرهنگی در ایران و دیگر کشورها برگزار می‌شود. در این گردهمایی‌ها که معمولاً در مکان‌های تاریخی یا طبیعت برگزار می‌شود، افراد با لباس‌های سنتی حاضر شده، به خواندن شعر، اجرای موسیقی، برپایی سفره مهرگان و سخنرانی درباره‌ی فلسفه این جشن می‌پردازند.
➖➖➖
🆔 @SA_KFP
Comments
Be the first to add a comment
Log in to comment