✳️ در گذشته اگر شخص یا چیزی انجام دهنده کار و عملی باشند به آن شخص و چیز نهاد یا فاعل می گفتند.
علی می نویسد. علی نهاد است.
مسندالیه هم زیر مجموعه نهاد است با این تفاوت در اینجا چون مستقیما انجام دهنده کار و عملی نیست بلکه عمل و صفتی را به آن نسبت داده اند به آن مسندالیه می گویند.
علی موفق است. علی : مستدالیه

اما چرا در دستور جدید هم به نهاد و هم به مسندالیه کلا نهاد اطلاق می گردد؟

❇️ در علم معانی به هر گونه اسنادی چه فعلی چه صفتی و... مسند می گویند و کسی یا چیزی که مسند به آن اسناد و نسبت داده می شود، مسندالیه نامیده می شود.

حال برخی از دستورنویسان فارسی، همین شیوه را از عربی تقلید کرده اند و اجزای اصلی جمله ها حتی دو جزء اصلی جملات فعلیه را به مسندالیه و مسند تقسیم کرده اند مثلا:
علی آمد.
علی شاد شد.
علی کشته شد.

که علی مسندالیه است و آمد، شاد شد، کشته شد مسند آن است.

کم کم معادل سازی فارسی برای این دو اصطلاح کردند و به جای مسندالیه، نهاد را قرار دادند و به جای مسند (خبر در زبان عربی)، اصطلاح گزاره را برگزیدند.

دلیل نامگذاری نهاد این بود که هسته مرکزی و محور اصلی جمله، نهاد است زیرا اگر نهاد (اساس و محور جمله) نباشد وجود گزاره غیرممکن است.
گزاره هم که خبری است که درباره نهاد داده می شود.

سپس عده ای از دستور نویسان با توجه به اجزای گزاره که اگر فعل اسنادی داشت مسند و مسندالیه را برگزیدند و اگر فعلیتی در کار بود، نهاد جمله را فاعل نامگذاری کردند.
پس در یک نامگذاری کلی اشکالی ندارد، نهاد و گزاره را مسندالیه و مسند بدانیم.

❇️ استاد اسحاقخانی از گروه دبیزان ادبیات کشور

@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan