اندیشه‌ی احمد مفتی‌زاده در نسبت با رواداری و بلوغ روانی از منظر ژان پیاژه
پویا مهرپرور
از متن:
احمد مفتی‌زاده از نواندیشان دینی اهل سنت را می‌توان به عنوان یکی از بارزترین نمونه‌های رواداری و دگربینی در جامعه‌ی کُردی اهل سنت ایران مورد بررسی قرار داد. ایشان در آثار و نوشته‌های خویش به دفعات از حقِ جورِدگر دیدن و دگراندیشی دفاع می‌کند و تا جایی در این مقام پیش می‌رود که می‌گوید: بت‌پرست مخلص هم مأجور است و رستگار. وی رستگاری و نجات را در نسبت با ایمان ذهنی آدمیان قضاوت و ارزش گذاری نمی کند، بلکه از منظر درون‌بینی به انسان می‌نگرد و انسان را بر اساس ایمان قلبی و عملکرد حاصل از آن مورد ارزیابی قرار می‌دهد. از لحاظ شناختی نیز معتقد است در صورتی که اگر فرد با تمام وجود و اخلاص -فارغ از محتوای اندیشه‌هایش- به اعتقادات خویش در ساحت نظر و عمل متعهد باشد، تا زمانی که حقیقت را درنیافته و از لحاظ معرفتی راهی به حقیقت نیابد، امکان دررسیدن به نجات و رستگاری برای او فراهم است.
مفتی‌زاده، با طرح نظریه‌ی ایمان و کفر خویش، رواداری و پلورالیسم را در سپهر روشن فکری دینی اهل سنت ایران به شکلی نوجویانه و با نگاهی مبتنی بر عقلانیت طرح نمود. در قاموس اندیشه‌ی مرحوم مفتی‌زاده، بر خلاف نظریات اسلاف خویش، کفر در برابر ایمان معنا می یابد و نه در برابر اسلام. وی معتقد بود که به دلیل عدم عرضه و رهیافتی حتمی به حق از سوی آدمیان، آنچه امروز مطرح است، اسلامِ شُبهه نام دارد و کسی توانِ ادعای مالکیت حق مطلق را ندارد و هر آنچه که هست تنها قرائت و خوانشی از دین است که لزوما منطبق با حقیقت نیست و هر برداشتی تنها قسمتی از حق (بَعضُ الحق) را در کف دارد.
مفتی‌زاده مطابق مفاد آیه‌ی کل حِزب بما لَدَیهِم فَرِحُون، به مذهب‌پرستی و حزب‌پرستی و ادعای در کف بودن حق مطلق، به عنوان شرک می‌نگرد و عدم رواداری و حزب و گروه پرستی را از مصادیق عمل شرک آمیز برمی‌شمارد. وی در نوشته‌ها و آثار متعددی تاکید می‌کند که نباید به چشم دسته، گروه، حزب و مذهب در دیگران نگریست که نتیجه‌ی نهایی آن، جامعه چند قطبی و خودی و غیرخودی خواهد بود.
ایشان نگاه از زوایای مختلف را چنان می‌ستاید که حتی نفرین کنندگان خویش -که وی را به دلیل مبارزه با خرافه و فضای تحجر حجره‌وی جاری مذهبی و تصوفی بی مایه مورد لعن قرار می‌دادند- به علت درک خطاهای شناختی آنان مورد طعن و سرزنش قرار نداده و توجیه عقلانی نموده و خطاهای شناختی ممکن را حاصل عواملی همچون محیط، ژنتیک و پرورش نیافتگی می‌داند و بیان می کند که اگر آنها در باورهایشان صادق باشند، چه بسا که این موضع‌گیری آنان به مثابه عبادت محسوب گردد. وی با گشودن روزن‌های متعدد به جهان پیرامون و انسان، برداشتی روادارانه را به ارمغان آورد و خودبینی و خود‌حق‌پنداری را به حداقل رساند.
دوزخست آن خانه کان بی روزنست اصل دین ای خواجه روزن کردن است.(مولانا)
در نزد مفتی‌زاده اصالت و زیربنا انسان است و هر امر دیگری در پیرامون او در نسبت با این اصل معنا می‌یابد. از منظر او انسانها را نه بر مبنای عقاید آنها بلکه باید بر اساس کارکرد یا کژکاریهایش در تقابل با امر فردی و اجتماعی مورد بررسی و کندوکاو قرار داد. نگاه او به انسانِ مخطی از روزنِ تساهلی سرچشمه می گیرد که علت آن را می توان در باورش به تقدم احقاق حقوق بر تکالیف و خطاپذیرانگاری آدمی دانست.
یکی از اساسی‌ترین نتایج بلوغ و توانمندی روانی در مفتی‌زاده، ادراک زوایای دیگر زیست و اعتقادات آدمیان بود، که نوعی از نگاه نوجویانه به امر قدسی و دین را نیز برای وی به ارمغان آورد. کارکرد این نوع نگاه نوجویانه را می‌توان در قابلیتِ جمع بستن دیدگاههای وی با زیست اجتماعی انسان مدرن نظاره نمود. در خوانش وی دایره دیانت و معنویت بسی فراخ‌تر از خوانش‌های جاری در دنیای سنت و اسلام فقاهتی است و تمام تلاش خود را می‌کند تا با فاصله گرفتن از خودمحوری و خودبینی، قرائتی از دیانت را عرضه نماید که اکثریت افراد در آن راه داشته باشند و عرصه بر حضورشان برای معنابخشی به زندگی تنگ و تار نگردد و هر کدام بتوانند به قَدر وسع و فهم خویش همچنان در دایره اطاعت و بندگی خداوند باقی بمانند.
متن کامل در زیتون:
https://www.zeitoons.com/76138
پویا مهرپرور
از متن:
احمد مفتی‌زاده از نواندیشان دینی اهل سنت را می‌توان به عنوان یکی از بارزترین نمونه‌های رواداری و دگربینی در جامعه‌ی کُردی اهل سنت ایران مورد بررسی قرار داد. ایشان در آثار و نوشته‌های خویش به دفعات از حقِ جورِدگر دیدن و دگراندیشی دفاع می‌کند و تا جایی در این مقام پیش می‌رود که می‌گوید: بت‌پرست مخلص هم مأجور است و رستگار. وی رستگاری و نجات را در نسبت با ایمان ذهنی آدمیان قضاوت و ارزش گذاری نمی کند، بلکه از منظر درون‌بینی به انسان می‌نگرد و انسان را بر اساس ایمان قلبی و عملکرد حاصل از آن مورد ارزیابی قرار می‌دهد. از لحاظ شناختی نیز معتقد است در صورتی که اگر فرد با تمام وجود و اخلاص -فارغ از محتوای اندیشه‌هایش- به اعتقادات خویش در ساحت نظر و عمل متعهد باشد، تا زمانی که حقیقت را درنیافته و از لحاظ معرفتی راهی به حقیقت نیابد، امکان دررسیدن به نجات و رستگاری برای او فراهم است.
مفتی‌زاده، با طرح نظریه‌ی ایمان و کفر خویش، رواداری و پلورالیسم را در سپهر روشن فکری دینی اهل سنت ایران به شکلی نوجویانه و با نگاهی مبتنی بر عقلانیت طرح نمود. در قاموس اندیشه‌ی مرحوم مفتی‌زاده، بر خلاف نظریات اسلاف خویش، کفر در برابر ایمان معنا می یابد و نه در برابر اسلام. وی معتقد بود که به دلیل عدم عرضه و رهیافتی حتمی به حق از سوی آدمیان، آنچه امروز مطرح است، اسلامِ شُبهه نام دارد و کسی توانِ ادعای مالکیت حق مطلق را ندارد و هر آنچه که هست تنها قرائت و خوانشی از دین است که لزوما منطبق با حقیقت نیست و هر برداشتی تنها قسمتی از حق (بَعضُ الحق) را در کف دارد.
مفتی‌زاده مطابق مفاد آیه‌ی کل حِزب بما لَدَیهِم فَرِحُون، به مذهب‌پرستی و حزب‌پرستی و ادعای در کف بودن حق مطلق، به عنوان شرک می‌نگرد و عدم رواداری و حزب و گروه پرستی را از مصادیق عمل شرک آمیز برمی‌شمارد. وی در نوشته‌ها و آثار متعددی تاکید می‌کند که نباید به چشم دسته، گروه، حزب و مذهب در دیگران نگریست که نتیجه‌ی نهایی آن، جامعه چند قطبی و خودی و غیرخودی خواهد بود.
ایشان نگاه از زوایای مختلف را چنان می‌ستاید که حتی نفرین کنندگان خویش -که وی را به دلیل مبارزه با خرافه و فضای تحجر حجره‌وی جاری مذهبی و تصوفی بی مایه مورد لعن قرار می‌دادند- به علت درک خطاهای شناختی آنان مورد طعن و سرزنش قرار نداده و توجیه عقلانی نموده و خطاهای شناختی ممکن را حاصل عواملی همچون محیط، ژنتیک و پرورش نیافتگی می‌داند و بیان می کند که اگر آنها در باورهایشان صادق باشند، چه بسا که این موضع‌گیری آنان به مثابه عبادت محسوب گردد. وی با گشودن روزن‌های متعدد به جهان پیرامون و انسان، برداشتی روادارانه را به ارمغان آورد و خودبینی و خود‌حق‌پنداری را به حداقل رساند.
دوزخست آن خانه کان بی روزنست اصل دین ای خواجه روزن کردن است.(مولانا)
در نزد مفتی‌زاده اصالت و زیربنا انسان است و هر امر دیگری در پیرامون او در نسبت با این اصل معنا می‌یابد. از منظر او انسانها را نه بر مبنای عقاید آنها بلکه باید بر اساس کارکرد یا کژکاریهایش در تقابل با امر فردی و اجتماعی مورد بررسی و کندوکاو قرار داد. نگاه او به انسانِ مخطی از روزنِ تساهلی سرچشمه می گیرد که علت آن را می توان در باورش به تقدم احقاق حقوق بر تکالیف و خطاپذیرانگاری آدمی دانست.
یکی از اساسی‌ترین نتایج بلوغ و توانمندی روانی در مفتی‌زاده، ادراک زوایای دیگر زیست و اعتقادات آدمیان بود، که نوعی از نگاه نوجویانه به امر قدسی و دین را نیز برای وی به ارمغان آورد. کارکرد این نوع نگاه نوجویانه را می‌توان در قابلیتِ جمع بستن دیدگاههای وی با زیست اجتماعی انسان مدرن نظاره نمود. در خوانش وی دایره دیانت و معنویت بسی فراخ‌تر از خوانش‌های جاری در دنیای سنت و اسلام فقاهتی است و تمام تلاش خود را می‌کند تا با فاصله گرفتن از خودمحوری و خودبینی، قرائتی از دیانت را عرضه نماید که اکثریت افراد در آن راه داشته باشند و عرصه بر حضورشان برای معنابخشی به زندگی تنگ و تار نگردد و هر کدام بتوانند به قَدر وسع و فهم خویش همچنان در دایره اطاعت و بندگی خداوند باقی بمانند.
متن کامل در زیتون:
https://www.zeitoons.com/76138
1 comment
snadmin
مرد پولادین زندان های ایران
Log in to comment